|
Występowanie
|
| |
|
Występowanie Anax imperator w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce
1 — zasięg występowania
2 — punkty, w których wykonano zdjęcia:
PBu — Paweł Buczyński — Zalesie Kańskie, woj. lubelskie;
MK — Michał Kaczorowski — Warszawa, żoliborz, Łacha Potocka
SK — Szyman Kubik — Piekary Śląskie
WM — Wiaczesław Michalczuk — Tarnawatka na Lubelszczyźnie
PM — Piotr Mikołajczuk — Międzyrzec Podlaski i okolice
EM — Ewa Miłaczewska — okolice Woli Polskiej, pow. Mińsk Mazowiecki
KP — Krzysztof Pakuła — Klaudyn na zachodnim obrzeżu Warszawy
|
| |
| |
|
Biotop
|
|
Anax imperator zasiedla wody stojące i wolnopłynące. Preferuje na ogół niewielkie zbiorniki wodne. Najczęściej są to żwirownie, glinianki, torfianki, stawy, a także oczka śródpolne. Lubi brzegi zarośnięte pałkami, trzcinami i innymi roślinami szuwarowymi.
|
| |
|
Zwykle w lipcu (w latach 2005-2009) obserwowałam samce husarza wielkiego latające w tę i z powrotem nad wodą wielokrotnie opisywanego na tych stronach leśnego jeziorka otoczonego torfowiskiem przejściowym niedaleko wsi Gęsianka w pow. Mińsk Mazowiecki.
W roku 2010 nie zaobserwowałam tam ani jednego husarza. Pojawiło się za to więcej niż zwykle żagnic: A. grandis, a także oczekiwanych przeze mnie A. juncea i A. subarctica.
(foto Ewa Miłaczewska)
|
| |
|
Nie ma tam pałki wodnej ani trzcin, a husarze unoszą się głównie nad połaciami zarośniętymi turzycami, sitem i wełnianką. Nie ma tam do nich dostępu. Można je sobie oglądać z daleka do woli, podejść nie ma jak, bo teren jest bagnisty i „wciąga”.
(foto Ewa Miłaczewska)
|
| |
|
A to Kępa Potocka i znajdujące się tu starorzecze Łacha Potocka — a wszystko to na warszawskim Żoliborzu. Patrolujące husarze obserwuje się tu stosunkowo łatwo, bo latają nad wąskim pasem wody.
(foto Michał Kaczorowski)
|
| |
| |
|
Samiec
|
| |
|
Trzeciego sierpnia 2007 r. Piotrowi Mikołajczukowi udało się wykonać serię zdjęć samca husarza wielkiego siedzącego na krzaczku w pobliżu żwirowni. Najpierw z daleka...
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
...później z bliska od strony grzbietowej. Tu udało się wreszcie pokazać odwłok, którego wszystkie, segmenty są jaskrawoniebieskie. Przez ich środek biegnie gruby, wyraźnie zarysowany czarny pas. U młodszych niż ten osobników pierwszy segment odwłoka jest zielony, jak tułów. Całe nogi tego samca są czarne.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Na zdjęciu obok, zrobionym odrobinę bardziej z boku widzimy, że czarne znaki występują również na bokach odwłoka choć w locie są one zupełnie niewidoczne. U lecącego z ogromną szybkością samca widać tylko jaskrawoniebieski odwłok i jaskrawozielony, jednolicie ubarwiony tułów bez żadnych pasów. Zdjęcia husarza władcy w locie możemy obejrzeć w galerii zdjęć na końcu strony.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Na większym zbliżeniu widzimy również niebieskozielone oczy oraz jasne (kremowożółtawe) czoło i wargi ważki. Górna powierzchnia czoła jest często lekko niebieskawa. Na czole występuje ciemna, prosta, cienka linia oraz pięciokątny czarny znak, który tu znajduje się pomiędzy dwoma zciemnieniami — których przyczyn nie znam — i lepiej widoczny jest na zdjęciu poniżej. Charakterystyczne dla gatunku jest również występowanie dwóch niebieskich znaków na śródtułowiu przed nasadą skrzydeł.
Trójkąty środkowe skrzydeł składają się — przedni z sześciu, a tylny z pięciu komórek.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Na tym zdjeciu widzimy głowę samca w ogromnym powiększeniu. Nietypowe, ciemne plamy, widoczne na zdjęciu powyżej, położone na czole, tu nie wystepują. Wzdłuż cienkiej, czarnej linii na krawędzi czoła widzimy niebieskie zacienienie, często pojawiające się u dojrzałych osobników. Nad nim widoczny jest czarny, pięciokątny znak — tuż przy środkowym z przyoczek. Z tyłu głowy znajduje się żółty trójkąt potyliczny.
(foto Krzysztof Pakuła)
|
| |
|
W końcu lipca 2008 r. w Międzyrzecu Podlaskim. U tego husarza doskonale można obserwować szeroką, czarną linię biegnącą środkiem odwłoka. Pierwszy segment odwłoka jest zielony (jak tułów), co świadczy o tym, że samiec ten jest młodszy od pokazanego na początku strony. Widać też czarne narządy analne.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Tylne skrzydło samca u husarzy jest pozbawione trójkąta analnego i jest zaokrąglone przy odwłoku. Membranule są biało-czarne. Pterostigmy wąskie, długie, brązowe. Żyłki czarne z wyjątkiem żyłki kostalnej, która jest żółta.
(foto Piotr Mikołajczuk)
|
| |
|
I jeszcze raz ten sam husarz.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
| |
|
Samica
|
| |
|
Czasem wśród turzyc samice składają jaja, widać to doskonale — ale z daleka.
(foto Ewa Miłaczewska)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
25 czerwca 2007 r. udało się Piotrowi podejść dostatecznie blisko do samicy składającej jaja w tkankę leżącego na wodzie, butwiejącego liścia pałki wodnej. Samice zaaferowane składaniem jaj są zwykle łatwiejszym celem. O ile oczywiście nie robią tego w miejscu niedostępnym.
Widzimy, że jest podobnie ubarwiona jak samiec, ale znacznie mniej jaskrawa. To oczywiście dojrzała samica. Młode mają odwłok pozbawiony niebieskiego koloru. Jest on jasny zielonkawy z brązowym pasem po środku. Skrzydła mają odcień żółtawy, są mocniej zabarwione w stosunku do skrzydeł samców, u których są niemal bezbarwne.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Na tym zdjęciu widzimy, że samica ustawia odwłok pod różnym kątem tak, aby pokładełkiem wkłuć jaja w różnych miejscach bez konieczności zmiany pozycji całego ciała.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Na zbliżeniu widzimy, że tułów u samicy jest jaśniejszy niż u samca, całkowicie zielony, szwy tułowia są mało widoczne, pierwszy segment odwłoka też jest zielony. Uda samicy są brązowe, natomiast golenie i stopy — czarne. Przednia (kostalna) żyłka każdego skrzydła jest żółta. Oczy żółtozielone, a czoło kanciaste — pozbawione jest ciemnych znaków na górnej powierzchni.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Siedzącą na gałęzi samicę Anax imperator rzadko zdarza się widzieć. Taki szczęśliwy przypadek zdarzył się Pawłowi Buczyńskiemu w Zalesiu Kańskim na Lubelszczyźnie, między Lublinem a Chełmem 30 lipca 2010 r.
Samica nie jest już pierwszej młodości, jest ściemniała, kolory ma mało kontrastowe, skrzydła nieco zlatane.
(foto Paweł Buczyński)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
| |
|
Zachowania rozrodcze
|
| |
|
Samice zawsze składają jaja samotnie. Czasem składająca jaja samica unosi się w powietrze i wraca na inne miejsce na tym samym długim liściu.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
17 czerwca 2007 r., w Tarnawatcena Lubelszczyźnie — nieco inny sposób składania jaj w pływające po powierzchni wody liście rdestnicy pływającej Potamogeton natans. Samica nie podgina odwłoka, a mimo to wkłuwa jaja w liście pozostawiając na ich powierzchni widoczne otworki.
(foto Wiaczesław Michalczuk)
|
| |
|
Rozwój larw trwa rok i w następnym roku, na przełomie maja i czerwca, któregoś ciepłego poranka larwy wspinają się po młodych lub zeszłorocznych roślinach, aby mogło się dokonać ich przeobrażenie. Często robią to niemal jednocześnie i licznie, w jednym obszarze akwenu, w którym przyszło im żyć w stanie larwalnym. Znajdujemy wówczas wiele wylinek dużo dłuższych, potężniejszych i bardziej kolczastych niż wylinki żagnic.
(foto Piotr Mikołajczuk)
|
| |
| |
|
Larwa/wylinka
|
| |
|
W czerwcu 2010 roku Piotr sfotografował wylinkę husarza władcy. To bardzo duża larwa, może osiągać długość nawet 60 mm, jest przy tym znacznie szersza i masywniejsza niż larwy żagnic należących przecież do tej samej rodziny.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
| |
|
Galeria zdjęć
|
| |
|
|
|
8 lipca 2010 roku udało się zrobić serię zdjęć husarza wielkiego Anax imperator w locie. Zdjęcia zrobione zostały w Warszawie, na Żoliborzu nad Łachą Potocką na terenie parkowym.
(foto Michał Kaczorowski)
|
|
Jest to ważka szybka i zwrotna, ale zwykle porusza się po stałym, wybranym torze. Husarz patroluje dość duży teren, którego zawzięcie broni przed innymi samcami.
(foto Michał Kaczorowski)
|
|
| |
|
|
|
Gdy widzimy husarza w majestatycznym locie patrolowym, nie mamy najmniejszej wątpliwości, że to IMPERATOR.
(foto Michał Kaczorowski)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
Jest od wszystkich żagnicowatych jaskrawszy, masywniejszy, silniejszy, budzący respekt. To największa nasza ważka.
(foto Michał Kaczorowski)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
| |
|
|
|
Siedzący samiec. Czerwiec 2011 r. Klaudyn na zachodnim obrzeżu Warszawy, na skraju Puszczy Kampinoskiej.
(foto Krzysztof Pakuła)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
Ten sam samiec widziany z boku — to naprawdę olbrzym.
(foto Krzysztof Pakuła)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
| |
|
|
|
Stary zlatany samiec. 21 sierpnia 2007 r. Skidziń koło Oświęcimia w pobliżu stawu rybnego.
(foto Paweł Buczyński)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
Samica składająca jaja w stawie Stara Brzoza na obszarze użytku ekologicznego Brzoza w Parku Krajobrazowym Lasy nad Górną Liswartą, na zachód od Częstochowy. 24 czerwca 2011 r.
(foto Paweł Buczyński)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
| |
|
|
|
Samica skladająca jaja w zbutwiałe pędy pałki wodnej. 23 czerwca 2011 r. Zbiornik zwany Cegielnia w Piekarach Śląskich.
(foto Szymon Kubik)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
Ta sama samica. Na obu zdjęciach widać otworki pozostawione przez pokładełko na bokach pędu.
(foto Szymon Kubik)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
| |