|
Strona główna |
Ważki-menu | Słownik | Etapy życia | Drapieżnictwo | Historia | Biotopy | Literatura | Linki |
|
Od autorki |
Systematyka ważek |
Budowa ważki |
Zachowania rozrodcze |
Procesy życiowe |
Czas lotów |
Ważki dużych miast |
Wasze obserwacje |
Ważki w filatelistyce |
|
Żagnica wielka
Aeshna grandis |
|
| ||||||||||||||||||||
| Występowanie | |
|
Występowanie Aeshna grandis w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce
1 — obszar występowania 2 — punkty, w których wykonano zdjęcia:
HB — Henryk Brzóska — Dobrylas, pow. łomżyński PBu — Paweł Buczyński — Przełomka nad Jez. Hańcza MK-O — Małgorzata Kraków-Okine — Kępa Potocka, Warszawa MKr — Maciej Krawiec — Kaszuby, jez. Gostkowo PM — Piotr Mikołajczuk — Międzyrzec Podlaski i okolice EM — Ewa Miłaczewska — Wola Polska i okolice, pow. Mińsk Mazowiecki KPrz — Krzysztof Przondziono — Świętochłowice |
| Biotop | |
| Aeshna grandis zasiedla wszelkiego typu wody stojące i wolnopłynące. | |
|
Piotr Mikołajczuk obserwował żagnice wielkie w Międzyrzecu Podlaskim nad brzegami miejscowej żwirowni.
(foto Piotr Mikołajczuk) |
|
Ja wielokrotnie widziałam Aeshna grandis w wielu miejscach w okolicy. To Torfisko — 11 hektarowe torfowisko niskie położone między wsiami Ludwinów i Mistów w powiecie Mińsk Mazowiecki. Nie są to ważki tak powszechnie występujące w tym rejonie jak Aeshna cyanea, ale, zwłaszcza w drugiej połowie lata, widuję je niemal codziennie.
(foto Ewa Miłaczewska) |
|
Przylatują też nad nasze oczko wodne. Zdumiewające, ile szczegółów budowy tak szybko poruszajacej się ważki, jak żagnica, jest w stanie zauważyć oko. Nie tylko kolor ciała i skrzydeł, ale i drobnych plamek na ciele i kolor nóg, i oczu. Wszystko to doskonale widzimy podczas kilkunastominutowej wizyty. Natomiast nie jest to łatwo sfotografować. Polująca ważka nie siada, nie zawisa w powietrzu jak ważka patrolująca, ani na moment nie nieruchomieje. Zrobiłam zaledwie kilka zdjęć "ważek-duchów", na których jednak widać doskonale, że jest to ważka duża i odmienna od żagnicy sinej.
(foto Ewa Miłaczewska) |
| Samiec | |
|
Pierwsze zdjęcie samca Aeshna grandis otrzymałam od Piotra Mikołajczuka. Wykonane zostało przez swojego rodzaju przypadek. Piotr fotografował nisko siedzącą na źdźble trawy pałątkę, gdy posłyszał nad głową głośny szelest i spojrzał w górę. Na suchych nasionach akacji przysiadł na moment samiec żagnicy wielkiej. Nie było wiele czasu na komponowanie zdjęcia, a przecież wywołało ono mój zachwyt.
(foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Następne zdjęcia Piotra były już znacznie ostrzejsze, pewnie dlatego, że robione w spokojniejszej atmosferze, bez elementu zaskoczenia. Oczy samców tych ważek są brązowe z niebieskim blaskiem. Odwłok samca jest przewężony w obrębie trzeciego segmentu, tuż powyżej tego przewężenia znajduje się jaskrawoniebieska plamka. Skrzydła są duże, żółte z pomarańczowymi żyłkami, rudymi pterostigmami i niebieskimi nasadami. (foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Na bokach tułowia znajdują się żółte pasy, a na bokach odwłoka niebieskie plamki.
(foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
To już nieco zlatany samiec z pouszkadzanymi skrzydłami. Widzimy z daleka jego brązowe nogi i brązowe narządy analne.
(foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
To jeszcze jedno zdjęcie tej ważki z boku. Tu widać bursztynowe w kolorze czoło. Jest to ważka bardzo podobna do Aeshna isoceles, jednak większa i z niebieskimi plamkami, których Aeshna isoceles nie ma. Różni je również kolor oczu, które u Aeshna isoceles są zielone.
(foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Tu doskonale widać cienkie, żółte pasy na bokach tułowia samca Aeshna grandis oraz niebieskie plamki występujące na obu bokach segmentów odwłoka.
(foto Ewa Miłaczewska) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Na zbliżeniu oprócz pasów na tułowiu możemy przyjrzeć się rudożółtej twarzy ważki. Oczy są brązowo-niebieskie, opalizujące.
(foto Ewa Miłaczewska) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Ulubione zdjęcie Piotra. Zrobił ich całą serię i są one na tyle ostre, że za chwilę będziemy mogli obejrzeć szczegóły na wycinkach z tych zdjęć.
(foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Widzimy tu rude czoło ważki i brązowo-niebieskie oczy. Na wierzchniej stronie tułowia znajdują się mało wyraźne żółte plamki w kształcie przecinków, które mogą być słabo lub wcale niewidoczne. Nogi Aeshna grandis są brązowe, Skrzydła żółte, z pomarańczowymi żyłkami i niebieskimi nasadami. (foto Piotr Mikołajczuk) |
|
Tu mamy pierwsze segmenty odwłoka. Jest na nich niebieska plamka. Nie ma natomiast żadnej barwnej, podłużnej linii, ani trójkąta na drugim segmencie — występujących u wielu żagnic. Trójkąty środkowe u obu par skrzydeł mają po 5 komórek, trójkąty analne mają po dwa pola. (foto Piotr Mikołajczuk) |
|
Narządy analne samca Aeshna grandis są proste, gładkie i brązowe.
(foto Piotr Mikołajczuk) |
|
Widziane z boku narządy analne samca Aeshna grandis mają kształt listków, bez żadnych widocznych haków, czy ząbków.
(foto Ewa Miłaczewska) |
|
Wtórny aparat kopulacyjny Aeshna grandis i widoczne po jego bokach brązowe „uszka”, które mają interesujące przeznaczenie. Samce po pochwyceniu samicy zakładają tylne nogi na „uszka” robiąc z tych nóg rodzaj prowadnic, po których odwłok samicy trafia bezbłędnie na wtórny aparat kopulacyjny.
(foto Ewa Miłaczewska) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Samica | |
|
Henryk Brzóska, we wrześniu 2004 roku obserwował starcie w powietrzu dwóch żagnic: sinej Aeshna cyanea i wielkiej Aeshna grandis nad swoimi gliniankami w miejscowości Dobrylas. Po starciu obie żagnice wpadły do wody i gdy się z niej wydostały, były na tyle zszokowane, że udało się zrobić zdjęcia obu. Okazało się, że żagnica sina to samiec, a żagnica wielka — samica. Wiemy, że nie istnieje możliwość krzyżowania się gatunków ważek, ale czynią takie próby.
Na zdjęciu samicy żagnicy wielkiej przedstawionym obok widać, że zainteresowała się ona drewnianym słupkiem pomostu i wykorzystała go jako swoistą „deskę ratunku”. Nasady skrzydeł tej ważki są niebieskie, co przez moment może wywoływać wrażenie, że mamy do czynienia z samcem. Widać jednak doskonale brązowe oczy samicy. (foto Henryk Brzóska) |
|
Tak piękne zdjęcie samicy Aeshna grandis, siedzącej w trawach, zrobił Piotr dopiero w 2009 roku. Tak już jest, że kolekcję zdjęć dla zrobienia takiej strony najczęściej zbiera się latami. Zawsze istnieje możliwość zrobienia jeszcze lepszego zdjęcia i wtedy można, a nawet powinno się wstawić je obok lub na miejsce gorszego.
Widzimy, że odwłok jest gruby i zwęża się stopniowo ku końcowi. Oczy samicy są brązowe, mogą jednak pobłyskiwać zielenią. (foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Tam, gdzie u samca występowały niebieskie plamki na bokach odwłoka samica ma znacznie mniej wyraźne plamki żółte. Na wierzchu drugiego segmentu nie ma natomiast żadnej plamki.
(foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Na tym wycinku zdjęcia widzimy takie same, jak u samca żółte pasy na bokach tułowia.
(foto Piotr Mikołajczuk) |
| Zachowania rozrodcze | |
|
To zdjęcie samicy składającej jaja w liście grzybieni. Zrobiłam je nad Torfiskiem, czyli torfowiskiem niskim położonym między Ludwinowem a Mistowem w powiecie Mińsk Mazowiecki.
(foto Ewa Miłaczewska) |
|
Inne, zdjęcie samicy żagnicy wielkiej udało się zrobić w sierpniu 2004 r. Maćkowi Krawcowi nad jeziorem Gostkowo niedaleko Sulęczyna na Kaszubach. Zobaczył ważkę siadającą na gnijącej gałęzi leżącej w wodzie przy brzegu jeziora. Takie drewno to ulubione podłoże do składania jaj przez ten gatunek.
(foto Maciej Krawiec) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Nad naszym oczkiem wodnym zdarza mi się obserwować pod koniec lata samice żagnicy wielkiej składające jaja. Ta usiłuje je wkłuć w kamień przy brzegu.
(foto Ewa Miłaczewska) |
| Larwa/wylinka | |
|
Dnia 14 kwietnia 2010 r. Piotr zrobił zdjęcie larwy żagnicy wielkiej Aeshna grandis wyłowionej w międzyrzeckiej żwirowni. Ma ona dwa bardzo jasne, szerokie pasy biegnące od oczu aż po koniec odwłoka. Na środku odwłoka między tymi pasami znajduje się ciemny mocno skontrastowany pas. Nogi i narządy analne są poprzecznie prążkowane. Narządy analne na końcach jasne. Skrzydełka u tej larwy są jeszcze bardzo niewielkie, co wskazuje na to, że nie jest to jeszcze ostatnia wylinka przed przeobrażeniem. (foto Piotr Mikołajczuk) |
|
Jeszcze raz przyjrzyjmy się paskom i plamkom na głowie, przedtułowiu i tułowiu larwy A. grandis.
(foto Piotr Mikołajczuk) |
|
A jeśli to możliwe — przy oglądaniu larwy, albo (jak tu) wylinki — zerknijmy jeszcze na kształt i proporcje bródki. Tu w porównaniu z bardziej zapewne nam znaną larwą A. cyanea widzimy, że larwa A. grandis ma bródkę szerszą, zdecydowanie mniej smukłą.
(foto Piotr Mikołajczuk) |
|
Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI.
Porównanie wszystkich Aeshna spotykanych w Polsce można obejrzeć na stronie: ŻAGNICA AESHNA. |