Żagnica (żagiew) ruda
Aeshna isoceles


Rozmiary: Długość ciała Aeshna isoceles wynosi od 66 do 72 mm
Rozpiętość skrzydeł dochodzi do 90 mm
Czas występowania
imagines:
V-VI
Obszar występowania: Aeshna isoceles spotykamy niemal w całym kraju, z wyjątkiem Karpat i Sudetów, gdzie występuje do wysokości 400 m n.p.m.

NA SKRÓTY
Występowanie
Biotop
Samiec
Samica
Zachowania rozrodcze
Larwa/wylinka
Galeria zdjęć

Zdjęcia: Paweł Buczyński
Sylwia Dziadoń
Marek Gryboś
Michał Kaczorowski
Andrzej Kucharski
Robert Łuczak
Piotr Mikołajczuk
Ewa Miłaczewska
Krzysztof Napierała
Katarzyna Przondziono
Krzysztof Przondziono
Janusz Ratajczak
Maria Wiszniowska
Tekst: Ewa Miłaczewska
© Ewa Miłaczewska

 

Występowanie
 
Występowanie Aeshna isoceles w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce

1 — obszar występowania
2 — obszar poza zasięgiem występowania
3 — punkt, w którym wykonano zdjęcia:
PBu — Paweł Buczyński — Turtul na Suwalszczyźnie, Jamniki, Garbatówka i Jez. Orchowe na Lubelszczyźnie
SD — Sylwia Dziadoń — Jez. Policko koło Koszalina
MG — Marek Gryboś — Staw Płaszowski w Krakowie
MK — Michał Kaczorowski — Załubice nad rz. Rządzą i Warszawa
AK — Andrzej Kucharski — Manasterzec i Bykowce woj. podkarpackie
RL — Robert Łuczak — Staw Górnik i rozlewisko Katowice-Giszowiec
PM — Piotr Mikołajczuk — Międzyrzec Podlaski i okolice
EM — Ewa Miłaczewska — Wola Polska pow. Mińsk Maz. i Warszawa
KN — Krzysztof Napierała — Wolsztyn
KPrz — Katarzyna i Krzysztof Przondziono — Katowice
JR — Janusz Ratajczak — Zaborowice woj wielkopolskie
MW — Maria Wiszniowska — Staw Górnik i rozlewisko Katowice-Giszowiec
 
 
Biotop
Aeshna isoceles zasiedla płytkie zbiorniki bogate w wysoką roślinność szuwarową, gdzie rozmnaża się w szybko nagrzewających się partiach wód. Są to zwykle jeziora, żwirownie i glinianki, rzadziej torfianki i starorzecza oraz używane stawy rybne.

 
Aeshna isoceles występuje na obszarze ogromnej żwirowni koło miejscowości Międzyrzec Podlaski (UTM FC25) w północnej części woj. lubelskiego.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Leśne jeziorko otoczone torfowiskiem przejściowym niedaleko wsi Gęsianka (UTM EC49) w powiecie Mińsk Mazowiecki. Tu także można spotkać żagnice rude.
(foto Ewa Miłaczewska)

 
Kanał Wystawowy na Kamionkowskich Polach Elekcyjnych przy Parku Skaryszewskim (UTM EC08) na prawym brzegu Wisły w Warszawie. Głównym zadaniem kanału jest odprowadzanie nadmiaru wód z tarasu zalewowego.
(foto Ewa Miłaczewska)
Warszawa Żoliborz — Kępa Potocka (UTM DC99) — starorzecze Wisły na lewym brzegu.
(foto Michał Kaczorowski)

 
Staw Płaszowski w Krakowie (UTM DA24) — wyrobisko po glinie i żwirze.
(foto Marek Gryboś)
Załęska Hałda w Katowicach (UTM CA56) — typowe zapadlisko powstałe jako szkoda górnicza po eksploatacji węgla kamiennego.
(foto Katarzyna Przondziono)

 
Katowicki Park Leśny (UTM CA56/UTM CA66) — staw Sumik.
(foto Katarzyna Przondziono)
Rzeka Rządza w Załubicach, niedaleko ujścia do Zalewu Zegrzyńskiego (UTM ED01).
(foto Michał Kaczorowski)

 
Manasterzec (UTM EV98) na południowym skraju występowania Aeshna isoceles w Polsce — żwirownia.
(foto Andrzej Kucharski)
Manasterzec — staw koło torów.
(foto Andrzej Kucharski)

 
Samiec
 
Na zdjęciu obok widzimy siedzącego na gałązce samca żagnicy rudej. Wzdłuż odwłoka tej niemal całkowicie jednolicie ubarwionej ważki biegnie cienki, czarny pas, nieco szerszy na segmentach ósmym i dziewiątym. Skrzydła żagnic rudych są przezroczyste, z czarnymi żyłkami (z wyjątkiem jasnej żyłki kostalnej), a ich nasady i trójkąty analne pomarańczowe. Rude są również pterostigmy.
Zdjęcie zostało zrobione w Wolsztynie (UTM WT77) dnia 2 czerwca 2022 r.

(foto Krzysztof Napierała)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
To samiec sfotografowany nad żwirownią koło Międzyrzeca Podlaskiego. Oczy tych ważek są jaskrawozielone, u obu płci jednakowe.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Odwłok samca jest przewężony w obrębie trzeciego segmentu. To zdjęcie również pochodzi z Międzyrzeca Podlaskiego.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Na bokach tułowia występują dwa cienkie, jaśniejsze pasy — u samców żółte. W takim samym kolorze są rozmazane plamy, a włąściwie tylko nieokonturowane rozjaśnienia, na bokach pierwszych trzech segmentów odwłoka. Zobaczymy je zaraz z bliska.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Jest pierwsza połowa maja, nad brzegami żwirowni jest jeszcze sporo zeszłorocznych, suchych roślin. Na ich tle Aeshna isoceles są dobrze widoczne. Żagnica ruda jest mniejsza i mniej kolorowa od żagnicy wielkiej Aeshna grandis, do której jest nieco podobna, ale nie posiada, jak tamta, żadnej niebieskiej plamki. Tułów i odwłok Aeshna isoceles są rudobrązowe, płomienne w kolorze, stąd pewnie jej druga, starsza polska nazwa żagiew ruda (żagiew to płonąca szczapa drewna, pochodnia).

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Żółte pasy na bokach tułowia tego samca są pięknie wyeksponowane pod podniesionymi skrzydełkami. Między śródtułowiem, a zielonym okiem widzimy malutki przedtułów, który u Anisoptera jest zwykle niewidoczny. Nogi tej ważki mają brązowe uda i czarne golenie i stopy.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Jeszcze raz głowa i tułów na wycinku innego zdjęcia. Czoło, nadustek, wargi i żuwaczki są u tej ważki rude, jak całe jej ciało. Czułki są bardzo krótkie.

(foto Piotr Mikołajczuk)
 
Zdjęcie głowy A. isoceles z przodu. 2 czerwca 2021 r. Staw Górnik Katowice-Giszowiec (UTM CA66).

(foto Robert Łuczak)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Na tym ujęciu widzimy głowę nieco bardziej z dołu, wyeksponowane są silne żuwaczki. 2 czerwca 2021 r. Staw Górnik Katowice-Giszowiec

(foto Robert Łuczak)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
To ujęcie z boku naprawdę mnie zauroczyło. Trzeba przyznać, że Piotr robi doskonałe zdjęcia. Przysyła ich, jeśli to możliwe, zawsze bardzo dużo i mam prawdziwy dylemat, które z nich można odrzucić.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Charakterystyczny dla obu płci jest żółty trójkąt występujący na wierzchu drugiego segmentu odwłoka. Trójkąty analne, występujące na skrzydłach samców, są bursztynowe. W trójkącie analnym występują 4 komórki. Trójkąty środkowe w przednich, jak i tylnych skrzydłach mają po 5 komórek.

(foto Piotr Mikołajczuk)
 
Skrzydła Aeshna isoceles w zbliżeniu. 9 czerwca 2016 r. w Bykowcach w woj. podkarpackim (UTM EV98).

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Tu widzimy wyraźnie kształt narządów analnych w widoku od strony grzbietowej.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Narządy analne samca Aeshna isoceles w zbliżeniu — widok z góry. 28 czerwca 2014 r. w Manastercu w woj. podkarpackim.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Narządy analne samca Aeshna isoceles w zbliżeniu — widok z boku.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Narządy analne samca Aeshna isoceles w zbliżeniu — widok od spodu. Między 8 a 9 segmentem odwłoka widzimy też pierwotny aparat kopulacyjny. 9 czerwca 2016 r. w Bykowcach woj. podkarpackie.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Samica
 
31 maja 2013 roku nad jeziorem Policko w pobliżu Koszalina (UTM WA70) udało się Sylwii Dziadoń zobaczyć masowy pojaw Aeshna isoceles. Tu widzimy 6 osobników obu płci zawieszonych na gałązce jak pranie na sznurku. Trzecia od lewej to z całą pewnością samica.

(foto Sylwia Dziadoń)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Tydzień później 6 czerwca 2013 roku w tym miejscu młodych ważek było jeszcze dużo i fotografowanie samic było możliwe. Już za „chwilę” rozproszą się nad wodą w celach prokreacyjnych.
Samica ma niemal takie same barwy, jak samiec — taki sam żółty trójkąt na drugim segmencie odwłoka, skrzydła, jak wszystkie samice żagnic ma wyokrąglone. Jest nieco mniej jaskrawa.

(foto Sylwia Dziadoń)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Tą samicę możemy obejrzeć od spodu. 1–3 segmenty odwłoka od spodu są zielonkawe. Pasy na bokach tułowia są żółte, jednak wszystkie barwy są nieco mniej jaskrawe niż u samców, co uwarunkowane jest względami bezpieczeństwa, o czym będzie dalej.

(foto Sylwia Dziadoń)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Aeshna isoceles — samica z boku. Zdjęcie wykonane 3 czerwca 2022 r. rozlewisko koło Stawu Górnik Katowice-Giszowiec (UTM CA66).

(foto Robert Łuczak)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Na końcu odwłoka widzimy listkowate narządy analne, a pod spodem niewielkie walwy i pokładełka.

(foto Sylwia Dziadoń)
 
 
Zachowania rozrodcze
 
Zdjęcie pary napotkanej 11 czerwca 2022 r.nad stawem Górnik na katowickim Giszowcu (UTM CA66). Samiec przysiadł z pochwyconą samicą, za chwilę nastąpi kopulacja.

(foto Maria Wiszniowska)
 
I już... (to samo miejsce i czas, co wyżej).

(foto Maria Wiszniowska
 
Zdjęcie kopulującej pary zrobione 5 czerwca 2010 r. w okolicach Załubic nad rzeką Rządzą w pobliżu jej ujścia do Zalewu Zegrzyńskiego.

(foto Michał Kaczorowski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
To zdjęcie pary — roboczo zostało nazwane „isoceles z figurkami”. Chociaż nie przypuszczam, żeby pozycja wynikała ze specjalnych upodobań tych ważek — myślę raczej, że zaczęły kopulację w locie — rozpędem wpadły w szuwary, które rozerwały im „serduszko”.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Samice prowadzą znacznie bardziej skryty tryb życia niż samce. Polują wśród zarośli, a gdy można je zobaczyć zwykle już są na etapie rozrodu. Na zdjęciu obok widzimy żółty trójkąt, identyczny jak u samca, na wierzchniej stronie drugiego segmentu odwłoka składającej jaja samicy. Tu dobrze widać zaokrąglone, charakterystyczne dla samic wszystkich żagnicowatych oraz wielu innych ważek, tylne skrzydła.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Podczas składania jaj, samice są tą czynnością tak zaaferowane, że pozwalają do siebie podejść bardzo blisko. Tu widzimy od przodu samicę wkłuwającą jaja pod korę leżącej w wodzie gałęzi. Najważniejszym akcentem kolorystycznym na tym dość ciemnym zdjęciu są jej jaskrawozielone oczy i rudobrązowe czoło.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Samica składająca jaja 22 czerwca 2011 r. w Jamnikach (UTM FC40) w województwie lubelskim, powiecie włodawskim, gminie Urszulin.

(foto Paweł Buczyński)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Samica składa jaja w charakterystycznej dla żagnicowatych pozycji z podgiętym odwłokiem. Tu wkłuwa jaja w łodygi pałki wodnej. Odwłok jej nie ma przewężenia, które obserwowaliśmy u samca. Widzimy, że pasy na bokach tułowia i plamy na odwłoku, na segmentach 1-3, wydają się być nieco bardziej zielonkawe niż u samców. Nic w tym dziwnego, zielony kolor jest kolorem bardziej maskującym wśród roślinności niż żółty...

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
... mimo to wiele ważek staje się łupem żab, ptaków i ryb. Tu widzimy jak samica żagnicy rudej staje się posiłkiem żaby wodnej.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Rozwód po ważkowemu. Przed chwilą ta samica została pochwycona przez samca i po nieudanej próbie kopulacji została przez niego wrzucona do wody, z której udało się jej wydostać po tym źdźble i odlecieć. Zdarzenie miało miejsce 18 czerwca 2021 r. nad Jeziorem Orchowe (UTM FC70) w rezerwacie przyrody o tej samej nazwie. Rezerwat położony jest na południe od Włodawy.

(foto Paweł Buczyński)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Larwa/wylinka
 
To dwa zdjęcia larw Aeshna isoceles przysłane 1 maja 2010 r. przez Piotra Mikołajczuka. Pochodzą z międzyrzeckiej żwirowni.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Larwa A. isoceles różni się od innych Aeshna tym, że ma bardzo długie cerci i to na obu zdjęciach widać doskonale.
Podobna pod tym względem jest jedynie A. subarctica, larwy obu tych żagnic różnią się jednak bródkami — u A. subarctica bródka jest krótka i szeroka i prawie nie zwęża się, a u A. isoceles bródka wyraźnie się zwęża.


(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Przeobrażający się samiec siedzi jeszcze na wylince. Zdjęcie zrobiono 3 czerwca 2021 r. rozlewisko koło Stawu Górnik Katowice-Giszowiec.

(foto Robert Łuczak)
 
9 czerwca 2016 roku — Bykowce zbiornik Sanisko (UTM EV98). Wylinka znajdowała się na linii brzegowej, na łodydze manny mielec, na wysokości około 40 cm od lustra wody.
Długość ciała 39–42 mm. Kolce boczne dobrze rozwinięte na segmentach 7–9, na segmencie 6 słabo, niekiedy ich tam brak.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Kolor zmienia się od jasnego, brązowoszarego przez ciemnoszary lub czarnobrązowy do czarnego. Osobniki jasne mają wyblakły rysunek, ciemne są go pozbawione. To, co tu widzimy nie jest właściwym kolorem tej wylinki. Jest ona ubrudzona ciemnym mułem.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Po umyciu odwłok wylinki przedstawia się zupełnie inaczej.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Na pokrytej mułem piramidzie analnej naprawdę niewiele widać.

(foto Andrzej Kucharski)
 
Wylinka umyta, aż trudno uwierzyć, że to ten sam okaz. Stosunek długości cerci do długości paraproktów wynosi od 0,7:1 do 0,75:1.

(foto Andrzej Kucharski)
 
Segmenty 5–10 odwłoka samicy widziane od spodu. Na segmencie 9 widzimy pokładełko.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Bródka z szeroką częścią przednią, po przewężeniu z prostymi brzegami ku podstawie. Stosunek największej do najmniejszej szerokości 1,9:1; największej szerokości do długości 1:1,2.

(foto Andrzej Kucharski)
 
Bródka umytej wylinki po wysunięciu i rozłożeniu.

(foto Andrzej Kucharski)
 
 
Galeria zdjęć

 
To zdjęcie zrobione zostało w czerwcu 2010 r. w międzyrzeckiej żwirowni.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
5 czerwca 2010 r. koło Załubic koło ujścia rzeki Rządzy do Zalewu Zegrzyńskiego. W locie do przodu, gdy przednie skrzydła znajdują się w górze — tylne są w dole.
(foto Michał Kaczorowski)

 
Gdy ważka zawisa jedna para skrzydeł pracuje do przodu a druga do tyłu.
(foto Michał Kaczorowski)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
Podczas szybowania wyglada to inaczej, skrzydła ustawione pod odpowiednim kątem nieruchomieją.
(foto Michał Kaczorowski)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.

 
4 czerwca 2011 r. w Gęsiance pow. Mińsk Mazowiecki.
(foto Michał Kaczorowski)
5 czerwca 2018 r. na stawach w Zaborowicach gm. Bojanowo pow. rawicki (UTM XT12).
(foto Janusz Ratajczak)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.

 
Młodziutki samiec — 19 maja 2022 r. wieś Garbatówka (UTM FB49) w woj. lubelskim, w pow. łęczyńskim.
(foto Paweł Buczyński)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
3 czerwca 2007 r. Turtul nad zalewem (UTM FF11), na Suwalszczyźnie.
(foto Paweł Buczyński)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.

 
22 czerwca 2011 r. w Parku Leśnym w Katowicach.
(foto Krzysztof Przondziono)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
22 czerwca 2011 r. w Parku Leśnym w Katowicach.
(foto Krzysztof Przondziono)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.


Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI.

Porównanie wszystkich Aeshna spotykanych w Polsce można obejrzeć na stronie: ŻAGNICA AESHNA.