|
Strona główna |
Ważki-menu | Słownik | Etapy życia | Drapieżnictwo | Historia | Biotopy | Literatura | Linki |
|
Od autorki |
Systematyka ważek |
Budowa ważki |
Zachowania rozrodcze |
Procesy życiowe |
Czas lotów |
Ważki dużych miast |
Wasze obserwacje |
Ważki w filatelistyce |
|
Miedziopierś północna
Somatochlora arctica |
|
|
|||||||||||||||||||||||||
| Występowanie | |
|
Występowanie Somatochlora arctica w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce
1 — stwierdzone stanowiska i obszary 2 — zasięg potencjalny 3 — obszar poza zasięgiem występowania 4 — punkt, w którym wykonano zdjęcia:
WM — Wiaczesław Michalczuk — bagno Międzyrzeki w Roztoczańskim PN, „Malcowe Bagno” w gm. Susiec, torfowisko koło miejscowości Jacków Ogród w gm. Narol JW — Jarosław Wenta — torfowisko Baligówka na Podhalu |
| Biotop | |
|
Somatochlora arctica zasiedla szczególnie chętnie śródleśne torfowiska wysokie. Gatunek trudny do wykrycia. Larwy rozwijają się w niewielkich zbiornikach torfowiskowych, zwykle o powierzchni mniejszej niż 1 m² — w oczkach wodnych zawieszonych w ple sfagnowym, zalanych dolinkach między kępami torfowców, rozlewiskach na okrajkach torfowisk wysokich, rzadziej starych rowach melioracyjnych lub dołach potorfowych. Miejsca te są najczęściej całkowicie zarośnięte torfowcami i częściowo ocienione przez sosny. Zazwyczaj są porośnięte przez zespoły z dominacją Carex lasiocarpa (turzyca nitkowata) lub szuwary z dominacją situ Juncus sp. — patrz Czerwona Księga Zwierząt — Bezkręgowce.
Ochrona Somatochlora arctica polega przede wszystkim na dbałości o zasiedlane przez nią torfowiska. |
|
|
Torfowisko koło miejscowości Jacków Ogród gm. Narol (nowe stanowisko) — siedlisko znajduje się na Roztoczu. W Puszczy Solskiej miejsca takie zazwyczaj są torfowiskami wysokimi, pozbawionymi oczek wodnych. Wiaczesław Michalczuk obserwował tu 10 lipca 2010 r. S. arctica obojga płci, a samice były bardzo zainteresowane jego obecnością, a raczej pozostawionymi przez niego śladami w torfie, gdzie szybko pojawiała się woda.
(foto Wiaczesław Michalczuk) |
|
Jarosław Wenta obserwował kilkakrotnie samice miedziopiersi północnej na wysokim torfowisku Baligówka położonym na północ od Chochołowa. Obok widzimy mapkę sporządzoną na podstawie mapy A. Łajczaka z 2002 r. Kolorem pomarańczowym zaznaczyłam torfowiska wysokie, a wśród nich numerem „18” zaznaczone jest torfowisko Baligówka. Cały ten obszar znajduje się na północ od Zakopanego. (wg. A. Łajczaka) Kliknij w mapkę aby powiększyć. |
|
Obok — podmokła łąka na obrzeżu torfowiska Baligówka — to właśnie tu udało się spotkać tę rzadką ważkę.
(foto Jarosław Wenta) |
|
To zdjęcie jest również robione na Torfowisku Baligówka. S. arctica lubią stanowiska z mchami torfowcami i turzycami. Na takich stanowiskach spotyka się samice składające jaja, wystarcza im maleńki, nawet okresowo wysychający akwenik, który to okres larwy są w stanie przetrwać w głębszych, wilgotnych warstwach mchu z rodzaju Sphagnum. Cykl życiowy dwu- lub trzyletni. Samice obserwowane są najczęściej podczas składania jaj na zalanych wodą płatach torfowców.
(foto Jarosław Wenta) |
| Samiec | |
|
9 czerwca 2007 roku — bagno Międzyrzeki w Roztoczańskim Parku Narodowym. Widoczny tu samiec Somatochlora arctica jest właśnie nowoodkrytym gatunkiem na obszarze Parku. Jest on ciemny, niewielki, wyróżniający się przede wszystkim relatywnie „smukłą talią”. (foto Wiaczesław Michalczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Ten sam osobnik złapany siatką, po to żeby pokazać go z bliska. Widzimy charakterystyczne narządy analne, z których górne wyposażone są w wyraźne ząbki.
(foto Wiaczesław Michalczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
17 czerwca 2007 r. — „Malcowe Bagno” koło miejscowości Zawadki w gminie Susiec na Roztoczu Środkowym. Na drugim segmencie odwłoka znajduje się mało widoczna żółta „obrączka”. Plamki na spodzie 1 i 2 segmentu też są żółte. (foto Wiaczesław Michalczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
10 lipca 2010 r. — torfowisko koło miejscowości Jacków Ogród w gminie Narol — nowe stanowisko na Roztoczu i w Puszczy Solskiej. Jeszcze jeden samiec Somatochlora arctica w identycznej pozycji, ale oglądania rzadkich, chronionych ważek nigdy zbyt wiele. (foto Wiaczesław Michalczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Zbliżenie widzianych z boku narządów analnych samca, z których górne (proste, niepodkręcone, lekko opadające w dół) wyposażone są w charakterystyczne ząbki.
(foto Wiaczesław Michalczuk) |
|
Z góry narządy samca mają kształt okrągłych, obłych cęgów, ten kształt jest ważną, kluczową cechą charakterystyczną gatunku. Możemy też porównać z kształtem prostych narządów analnych samicy widocznych na zdjęciu poniżej. (foto Wiaczesław Michalczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Samica | |
|
Loty S. arctica kończą się w sierpniu. Te zdjęcia, zrobione przez Jarosława Wentę na torfowisku Baligówka pochodzą z 25 sierpnia 2009 r.
On sam pisze — „Ważka siedziała spokojnie ok. 30 cm nad ziemią. Skwapliwie to wykorzystałem i zrobiłem jej kilka zdjęć z góry i od spodu. Od przodu już się nie dało...”
(foto Jarosław Wenta) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Widzimy, że jest to ciemnozielona samica miedziopiersi północnej Somatochlora arctica. Ma przejrzyste bezbarwne skrzydła z ciemnymi pterostigmami. Oczy, jak u wszystkich naszych dojrzałych szklarkowatych Corduliidae są zielone i stykają się na niewielkim odcinku. Odwłok jest szerszy na odcinku segmentów 1-3, dalej węższy, walcowaty.
(foto Jarosław Wenta) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Tu widzimy odwłok samicy zakończony przydatkami analnymi — długimi listkami i niewielkim pokładełkiem.
(foto Jarosław Wenta) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Na trzecim segmencie odwłoka występują charakterystyczne dla gatunku żółte znaki — wyżej cienka, przerwana obrączka, tuż pod nią dwie prostokątne plamy.
Żyłki skrzydeł przeważnie czarne, żyłki kostalne żółtawe. Trójkąty środkowe skrzydeł najczęściej składają się z dwóch komórek — tu w prawym tylnym skrzydle tylko jedna komórka.
Zdjęcie zostało zrobione 20 lipca 2007 r. (foto Jarosław Wenta) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Nogi ważki są czarne. Czoło zielone z żółtymi plamkami po bokach i na spodzie.
Tułów, jak u wszystkich miedziopiersi, zielony, metalicznie miedziano i złoto połyskujący.
(foto Jarosław Wenta) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Spód pierwszych segmentów odwłoka biały, ale na tym tle widoczna jest żółta, odgraniczona ciemną linią obrączka na 3 segmencie.
(foto Jarosław Wenta) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Takie zdjęcia robione ważce siedzącej na pędzie situ, na wysokości około 30 cm, trzeba robić prawie kładąc się na mokrej ziemi. Trzeba być przy tym bardzo ostrożnym, aby jej nie spłoszyć.
(foto Jarosław Wenta) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Tu strzałka pokazuje miejsce, gdzie znajduje się pokładełko. Jest ono niewielkich rozmiarów, płasko ułożone przy odwłoku.
(foto Jarosław Wenta) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Złapana na Roztoczu 10 czerwca 2007 roku samica Somatochlora arctica. Tu znacznie lepiej możemy się przyjrzeć paskom i plamkom na odwłoku, ale przede wszystkim narządom rozrodczym samicy — pokładełko jest niewielkie, co nie oznacza, że zupełnie malutkie.
(foto Wiaczesław Michalczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Jest ono ustawione ukośnie do osi odwłoka.
(foto Wiaczesław Michalczuk) |
|
Zupełnie inaczej wygląda niż pokładełko miedziopiersi metalicznej S. metallica, u której jest długie, ostre, ustawione prostopadle w stosunku do odwłoka.
(foto Ewa Miłaczewska) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Zachowania rozrodcze | |
|
Wiaczesław Michalczuk napisał: „S. arctica raczej unika zbiorników wodnych. Na torfowiskach, na których nawet występują zbiorniczki wodne, ważki te latają w strefie pozbawionej lustra wody. Samice składają jaja w silnie uwodniony torfowiec, a nawet obserwowałem składanie jaj bezpośrednio w torf sfagnowy. Nawet to nagrałem — patrz linki poniżej. Większość stanowisk z tych, które obserwowałem, jest w bezpośrednim nasłonecznieniu. Spotkałem, ale tylko raz, samicę S. arctica w cieniu, ale nie widziałem, żeby składała tam jaja. Samce raczej nie tolerują cienia, podczas patrolu są cały czas w słońcu, a przy chwilowym nawet zachmurzeniu, niemal natychmiast znikają i siadają na drzewach.” Tu mamy linki do filmików przedstawiających składanie jaj: http://www.youtube.com/watch?v=j1gaSiWCquI — samice bardzo się interesowały zagłębieniami z wodą, będącymi śladami stóp autora zdjęć. http://www.youtube.com/watch?v=W-oXuCPFGws — składanie jaj bezpośrednio na torf sfagnowy. http://www.youtube.com/watch?v=50TIaRLUr70 — na tym filmiku możemy zaobserwować dość długi odpoczynek po składaniu jaj. (foto i filmy Wiaczesław Michalczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI.
Porównanie wszystkich Somatochlora spotykanych w Polsce można obejrzeć na stronie: MIEDZIOPIERŚ SOMATOCHLORA. |