|
Strona główna |
Ważki-menu | Słownik | Etapy życia | Drapieżnictwo | Historia | Biotopy | Literatura | Linki |
|
Od autorki |
Systematyka ważek |
Budowa ważki |
Zachowania rozrodcze |
Procesy życiowe |
Czas lotów |
Ważki dużych miast |
Wasze obserwacje |
Ważki w filatelistyce |
|
Lecicha białoznaczna
Orthetrum albistylum |
|
| |||||||||||||||||||
| Występowanie | |
|
Występowanie Orthetrum albistylum w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce
1 — pierwotny obszar występowania 2 — obszar ostatnio skolonizowany 3 — stwierdzenia występowania okresowego lub efemerycznego 4 — obszar poza zasięgiem występowania 5 — punkty, w których wykonano zdjęcia:
MK — Michał Kaczorowski — Arkadia (Nieborów) PM — Piotr Mikołajczuk — Międzyrzec Podlaski i okolice EM — Ewa Miłaczewska — pow. Mińsk Mazowiecki i pow. Kałuszyn |
| Biotop | |
| Orthetrum albistylum jest gatunkiem umiarkowanie rozpowszechnionym w południowo-wschodniej części kraju, w pozostałej jest zdecydowanie bardziej rozproszonym i rzadkim. Zasiedla wody stojące i wolnopłynące preferując wody ubogie w roślinność, o niewielkich strefach szuwarowych i odkrytych brzegach. Lubi zdecydowanie zbiorniki antropogeniczne: piaskownie, żwirownie, glinianki, stawy. | |
|
To zdjęcie przysłał mi Piotr w czerwcu 2007 r. Zrobił je nad jednym ze zbiorników międzyrzeckej żwirowni. Tu obserwował pierwsze samce lecich białoznacznych Orthetrum albistylum i robił im zdjęcia. Z rozpaczą opisywał mi, że po dwóch dniach zastał tam spychacze równające teren pod przyszły ośrodek rekreacyjny. Martwił się, że ważki zdążyły już tam złożyć jaja, że nie widział ich nigdzie poza tym miejscem i pewnie cała populacja zostanie zniszczona. Szczęśliwie nie do końca okazało się to prawdą. Lecichy były również w innych miejscach nad żwirownią. Jednak w następnych latach lecich było dużo mniej lub wcale. Wynika stąd, że pewnie trzeba poczekać na następny „nalot” z południa.
(foto PM) |
|
A to staw rybny, jeden z wielu, położony niedaleko miejscowości Gołębiówka w powiecie kałuszyńskim na Mazowszu, gdzie obserwowaliśmy razem z Piotrem, w lipcu tego samego — 2007 roku, samce lecichy białoznacznej latające w patrolu wzdłuż brzegu, w zgodzie z lecichami popspolitymi Orthetrum cancellatum.
(foto EM) |
| Samiec | |
|
Podczas wspólnego obserwowania lotów patrolowych w Gołębiówce widzieliśmy, że samce obu gatunków lecich, choć bardzo podobne, różnią się wyraźnie. Mają nieco inne ubarwienie. Odwłoki samców lecich białoznacznych wydają się być znacznie jaśniejsze, niemal kredowobiałe, nie mają żadnych żółtych plamek, które często widujemy u lecich pospolitych Orthetrum cancellatum, a na końcach tych odwłoków jaśnieją białe narządy analne. Narządy te mogą z wiekiem ciemnieć i dlatego, przy oznaczaniu gatunku trzeba się kierować wszystkimi wyróżniającymi cechami.
Zdjęcia niemal wszystkich pokazanych tu samców robił Piotr Mikołajczuk nad międzyrzecką żwirownią w czerwcu i pierwszej połowie lipca. Udało mu się zrobić tych zdjęć bardzo dużo, a ja z otrzymanego ogromnego zbioru wybrałam tylko kilka. Tu widzimy jasnego, młodego samca z brązowawymi jeszcze oczami. Wyraźnie widoczne są dwa jasne pasy na bokach tułowia, takich pasów nie mają lecichy pospolite, których tułowie są całkowicie jednolite. (foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Ten samiec jest już osobnikiem dojrzałym, o czym świadczą zabarwione na niebieskozielony kolor oczy. Skrzydła tej ważki są czarno użyłkowane, z wyjątkiem jasnych przednich krawędzi (żyłek kostalnych), czarne są też pterostigmy. Również całkowicie czarne są nogi samca Orthetrum albistylum.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
To piękne zdjęcie samca od strony grzbietowej. Widać na nim, że przednie krawędzie skrzydeł są żółtawe. Pomiędzy skrzydłami biegnie wzdłuż tułowia pas o jasnej barwie — takiej samej, jak na bokach tułowia. Na odwłoku samca nie widać jeszcze żadnych zadrapań, o których będzie mowa za chwilę. (foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Na tym fragmencie zdjęcia obserwujemy charakterystyczne dla gatunku ubarwienie odwłoka. Pierwsze dwa segmenty są szarawe — zaledwie lekko „przypudrowane” jasnoniebieskim kolorem, następne cztery są zdecydowanie jasnoniebieskie z białymi plamkami po bokach, cztery ostatnie segmenty są czarne, a na ostatnim — dziesiątym — widać białe narządy analne.
Niebieski pudrowy nalot na segmentach 3-6 jest podrapany, co jednoznacznie świadczy o tym, że samiec ten czynił już próby przedłużenia gatunku. Takie ślady zostawiają właśnie „kolczaste” odnóża samic, a widoczne są one tylko u samców gatunków mających na odwłoku pudrowy nalot. (foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Jasne pasy na bokach tułowia, a także białe narządy analne, są doskonale widoczne nawet u ważek obserwowanych w locie patrolowym. To zdjęcie wykonał Michał Kaczorowski 28 czerwca 2008 roku w Arkadii.
(foto MK) |
| Samica | |
|
W popołudniowym słońcu udało się Piotrowi sfotografować (w czerwcu 2007 r.) bardzo pięknie ubarwioną, młodą samicę. Jest ona złocisto-czarna, bardzo wyraźnie widać pasy na bokach tułowia, a także białe narządy analne. Oczy tej młodej samiczki są jeszcze brązowe.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Samica napotkana w Woli Polskiej — prawie rok wcześniej — w lipcu 2006 roku jest najwyraźniej starsza od sfotografowanej przez Piotra. Ma oliwkowozielone oczy, zszarzały też już barwy na jej odwłoku. Nadal jaskrawo kontrastują z resztą ciała białe narządy analne. Pojawiła się w naszym ogrodzie nieoczekiwanie i bez żadnego związku z oczkiem wodnym. Była tu najwyraźniej na polowaniu i widziałam ją zjadającą jakąś złapaną muchę. (foto EM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
To ta sama samica widziana z przodu, widać jej oliwkowozielone oczy, białe czoło i jasne pasy na bokach tułowia. Nogi samicy są czarne z jasnymi smugami na udach i biodrach.
(foto EM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Przyjrzyjmy się jeszcze raz zakończeniu odwłoka „mojej” ważki z Woli Polskiej. Widzimy wyraźnie, że samice mają białe nie tylko narządy analne, ale również ostatni, dziesiąty segment odwłoka.
(foto EM) |
| Zachowania rozrodcze | |
|
Pary lubią łączyć się na gołej ziemi. Zapewne tu czują się stabilnie, są to przecież ważki dość duże i ciężkie. Możemy tu porównać kolory na ciałach obu płci. Pasy na bokach tułowia u samca są jasne, białawe, a nawet niebieskawe — u samicy żółtozielone. Odwłok samicy jest wyraźnie grubszy. Czoło samca jest białe, czasem lekko niebieskie — samicy żółte. Oczy samic są jaśniejsze. (foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Pary siadały też na suchych, sztywnych roślinach. Widzimy tu, że żyłki kostalne wszystkich skrzydeł u obu płci są żółtawe.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Larwa/wylinka | |
|
To zdjęcie zrobił Piotr Mikołajczuk w 2009 roku, wtedy udało mu się tę larwę oznaczyć zaledwie co do rodzaju.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
W roku 2010 złowił taką samą larwę i tym razem sfotografował ją dużo dokładniej. Widać tu charakterystyczny dla gatunku Orthetrum albistylum ciemny rysunek na ostatnich czterech segmentach odwłoka. Na powiększeniu widać też, że jest to larwa bardzo „kosmata”. Lecicha białoznaczna nie ma kolców grzbietowych — a tylko wzgórki i gęste kępy szczecinek w miejscu kolców grzbietowych — co na na niektórych zdjęciach może wyglądać jak kolce.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI.
Porównanie wszystkich lecich spotykanych w Polsce można obejrzeć na stronie: LECICHA ORTHETRUM. |