|
Strona główna |
Ważki-menu | Słownik | Etapy życia | Drapieżnictwo | Historia | Biotopy | Literatura | Linki |
|
Od autorki |
Systematyka ważek |
Budowa ważki |
Zachowania rozrodcze |
Procesy życiowe |
Czas lotów |
Ważki dużych miast |
Wasze obserwacje |
Ważki w filatelistyce |
|
Szklarnik górski
Cordulegaster bidentata |
|
|
||||||||||||||||||||
| Występowanie | |
|
Występowanie Cordulegaster bidentata w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce
1 — zasięg stwierdzony 2 — zasięg potencjalny 3 — stanowiska o niejasnej lokalizacji 4 — obszar poza zasięgiem występowania 5 — punkty, w których wykonano zdjęcia:
PBu — Paweł Buczyński — Buk nad Solinką AK — Andrzej Kucharski — okolice Leska JL — Jakub Liberski — okolice Zwardonia, pow. Żywiec KM — Kamil Mazur — Bieszczady MR — Marek Ruciński — Gorce, Hala Długa pod Turbaczem SS — Stanisław Sadowski — Kozy woj. śląskie, pow. bielski KSz — Krzysztof Szpiech — Ustrzyki Górne AT — Andrzej Trzeciak — Dębica JW — Jarosław Wenta — Łapsze Dolne w Pieninach Spiskich i Krempna w Beskidzie Niskim |
| Biotop | |
| Szklarnik górski C. bidentata występuje w Karpatach (ale raczej nie w Tatrach), w Górach Świętokrzyskich i kilku punktach w Sudetach. Preferuje miejsca zalesione, w pobliżu potoków i strumieni, a także obszary źródliskowe. | |
|
Zdjęcia samca C. bidentata przysłał Jarosław Wenta z Zakopanego, który z dużym talentem fotografuje przyrodę Tatr, Podhala, Spiszu i Orawy oraz Pienin, a jego ogromnie różnorodne zdjęcia można zobaczyć na stronie http://krokus.tpn.pl/wenta/jw.html.
Obok — nasłoneczniona droga w okolicy miejscowości Łapsze Dolne w Pieninach Spiskich. Na horyzoncie widać Tatry. Jest to jedno z miejsc, gdzie Jarosław Wenta fotografował szklarniki. Większość jednak pokazanych tu zdjęć pochodzi z okolic miejscowości Krempna w Beskidzie Niskim (Magurski Park Narodowy). (foto JW) |
|
Zdjęcia samicy składającej jaja zrobione były przez Kamila Mazura w Bieszczadach w miejscu oznaczonym żółtą gwiazdką na przedstawionej obok mapie satelitarnej.
(GoogleEarth) |
|
Zdjęcie zostało zrobione w Gorcach na Hali Długiej pod Turbaczem (wys. ok. 1200 m n.p.m.). Tu Marek Ruciński obserwował przeobrażenie samca Cordulegaster bidentata. Ciekawostką może być to, że przeobrażenie, a więc i życie larwalne, miało miejsce nie w zbiorniku wodnym, a na młace kozłkowo-turzycowej z nieznacznym, ale stałym uwilgotnieniem. Widzimy tu też cały łan wełnianki szerokolistnej, rośliny charakterystycznej dla takich mokradeł. Młaka powstaje, gdy mamy do czynienia z powierzchniowym, nieskupionym wypływem wód podziemnych, także wokół źródła (torfowiska źródliskowe). obszar ten jest zwykle zatorfiony lub zabagniony wskutek utrudnionego odpływu wody. Często porośnięty roślinnością bagienną. (foto MR) |
| Samiec | |
|
21 lipca 2009 roku, pochmurne przedpołudnie, okolice Krempnej. Zdjęcia robione przy mało uczęszczanej drodze przez polanę, w lesie z przewagą buka. Nieopodal przepływa strumień.
Samiec Cordulegaster bidentata siedział spokojnie na nisko rosnącej gałązce. To duża, jaskrawa — czarno-żółta ważka, widoczna z daleka. (foto JW) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Cordulegaster pozwolił na obchodzenie dookoła i fotografowanie z różnych stron, a nawet na rozstawienie statywu i strzelanie z niego zdjęć z odległości 20 cm. Czuł się tu całkowicie bezpieczny i podczas całej sesji zdjęciowej nie opuścił wybranej gałązki.
(foto JW) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Widzimy, że żółte plamki układają się w jaskrawe pasy na czarnym tle odwłoka. Występują one w obrębie segmentów 4-8 na środku ich długości, na segmentach 9 i 10 nie ma ich wcale, a na segmentach 2 i 3 występują dodatkowo cieńsze żółte paseczki na tylnych końcach.
(foto JW) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Z boku, na tułowiu występują dwa szerokie, żółte pasy. Krótkie narządy analne na końcu odwłoka są czarne. Nogi ważki też są czarne.
(foto JW) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Zbliżenie, zdjęcie robione ze statywu. Widzimy: zielone oczy, żółte: czoło, nadustek, wargi i żuwaczki. Na spodzie drugiego segmentu odwłoka znajduje się pokaźnych rozmiarów wtórny aparat kopulacyjny. Z boku pierwszego segmentu odwłoka widać wąską, podłużną, żółtą plamkę — charakterystyczną dla gatunku. (foto JW) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Jeszcze raz odwłok z góry. Jest on mocno przewężony w obrębie 3 i 4 segmentu, natomiast zdecydowanie rozszerzone są segmenty 7 i 8. Odwłok samca zakończony jest niewielkimi narządami analnymi. Są one ciemne, a zewnętrzne wyraźnie od siebie u podstawy odseparowane. Dolne (wewnętrzne) narządy analne są krótsze i tępo zakończone.
(foto JW) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Z boku widzimy, że górne narządy analne mają widoczny ząbek u podstawy.
(foto JW) |
|
Skrzydła szklarnika górskiego mają wszystkie żyłki czarne i czarną pterostigmę.
(foto JW) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
To, co widać na zdjęciu obok — nie jest wyłacznie cechą szklarnika górskiego — tak jest u wszystkich ważek — żyłki skrzydeł nie są gładkie, co najlepiej widać na powiększeniu. Żyłka kostalna na przykład jest tu piłkowana, ale wszystkie żyłki skrzydeł ważek mają haczyki i ząbki.
(foto JW) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Na tylnym skrzydle, jak u wielu innych ważek, występuje trójkąt analny. W trójkące tym u szklarnika górskiego Cordulegaster bidentata znajdujemy najczęściej trzy komórki. Szklarnik leśny Cordulegaster boltonii ma w tym miejscu minimum 5 komórek.
(foto JW) |
|
Tu przykład, że „najczęściej” nie oznacza „zawsze”. U tego szklarnika górskiego Cordulegaster bidentata widzimy na lewym skrzydle trzy komórki w trójkącie analnym, na prawym zaś cztery.
(foto JW) |
|
Tu, na fragmencie innego, zrobionego ze statywu zdjęcia widzimy charakterystyczne, turkusowe (niebieskozielone) oczy ważki.
Oczy szklarników są interesujące, bo stykają się tylko w jednym punkcie. Oczy innych ważek, albo nie stykają się w ogóle (Zygoptera, Gomphidae), albo stykają się wzdłuż dłuższej (Aeshnidae) lub krótszej linii. Czoło C. bidentata jest żółte, z czarnym znakiem w kształcie litery "U", natomiast u C. boltoni w tym miejscu występuje czarna, prosta linia. Jest ona krótsza niż u C. bidentata. Trójkąt potyliczny C. bidentata jest czarny, C. boltoni zaś ma trójkąt potyliczny żółty. (foto JW) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Samica | |
|
Samice ubarwione są tak samo jak samce. Odwłok samicy jest grubszy, nieprzewężony, zakończony długim pokładełkiem, które podczas składania jaj jest wbijane w dno strumienia. Właśnie to pokładełko sprawia, że samice są o kilka milimetrów dłuższe od samców. Piękne zdjęcie macro samicy Cordulegaster bidentata zrobił też Bogusław Daraż i umieścił je na swojej stronie Owady okolic Dubiecka — aby je zobaczyć kliknij w ten link. (foto KSz) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Zachowania rozrodcze | |
|
Pokazana obok, siedząca na źdźble trawy samica, sfotografowana była przez Kamila Mazura w Bieszczadach.
Znalazła się w tym cieku, o szerokości co najwyżej pół metra, w celach rozrodczych. Wybrała sobie piaszczyste dno do składania jaj przy pomocy długiego pokładełka.
(foto KM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Ważka w trakcie tej czynności ustawia się pionowo i „dziubie” pokładełkiem dno. Robi to bez nadzoru samca.
(foto KM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Larwa/wylinka | |
|
Tę larwę złapał Jakub Liberski 27 czerwca 2010 r. w okolicy Zwardonia, w potoku Roztoka, kwadrat UTM CV58. Jest to duża larwa, długości ponad 40 mm, masywna, z klinowato zwężającym się odwłokiem. Larwa ta układa skrzydła wzdłuż odwłoka równolegle do siebie.
(foto JL) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Zdjęcie robił w warunkach studyjnych w domu, po czym larwę wypuścił na wolność.
(foto JL) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Zdjęcie zostało zrobione przez Marka Rucińskiego 20 czerwca 2008 roku Gorcach na Hali Długiej pod Turbaczem. Przedstawia młodziutkiego samca Cordulegaster bidentata, który siedzi tuż koło wylinki — co daje nam pewność, że to właśnie on jest jej „właścicielem”.
(foto MR) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Z nieco mniejszej odległości można się tej wylince lepiej przyjrzeć.
(foto MR) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Na ogromnym powiększeniu wycinka tego zdjęcia widzimy że zęby na głaszczku wargowym są bardzo duże, ostre i różnej wielkości.
(foto MR) |
|
Wylinka znaleziona pod mostem w Buku nad rzeką Solinką dnia 28 czerwca 2008 r.
(foto PBu) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI.
Porównanie obu szklarników spotykanych w Polsce można obejrzeć na stronie: SZKLARNIK CORDULEGASTER. |