wazki_cordulegaster

Szklarnik Cordulegaster

To opracowanie ma na celu wykazanie cech wspólnych rodzaju szklarnik Cordulegaster, a także najważniejszych różnic, występujących u dwóch spotykanych w Polsce gatunków należących do tego rodzaju.


Rodzina			Szklarnikowate Cordulegastridae
	Rodzaj			Szklarnik Cordulegaster
		Gatunki			Szklarnik leśny Cordulegaster boltonii związany z wodami płynącymi, rzekami i strumieniami w osłoniętych lasem obszarach zachodniej i południowej Polski
		Gatunki			Szklarnik górski Cordulegaster bidentata związany z chłodnymi wodami płynącymi, potokami i strumieniami, a także obszarami źródliskowymi w obszarach górskich, w wysokich górach (Tatry) nie występuje

NA SKRÓTY

Biotop

Cechy wspólne

Różnice

Tekst: Ewa Miłaczewska (EM)

Zdjęcia: Martin Černý
Jakub Liberski
Ewa Miłaczewska
Marek Ruciński
Jarosław Wenta

© Ewa Miłaczewska

Biotop

	Oba gatunki szklarników lubią przebywać nad rzekami, potokami i strumieniami, lecz — tylko w niewielu miejscach występują obok siebie. Do takich miejsc należą Góry Świętokrzyskie. Wiele szklarników leśnych Cordulegaster boltonii i szklarników górskich Cordulegaster bidentata widziałam 2 lipca 2010 r. nad Czarną Wodą w Górach Świetokrzyskich w pobliżu mostu na drodze między Nowa Słupią a Bodzentynem. Na zdjęciu uczestnicy Sympozjum Sekcji Odonatologicznej PTE na jednym ze stanowisk występowania obu szklarników. Tu Stanisław Czachorowski filmował proces składania jaj przez samicę szklarnika leśnego (oba szklarniki robią to w identyczny sposób), film ten możemy zobaczyć tu: http://www.youtube.com/watch?v=HvCXFR1xG2g http://www.youtube.com/watch?v=tPbgwRq9jLY (foto Ewa Miłaczewska)

	Gorce — Hala Długa pod Turbaczem (wys. ok. 1200 m n.p.m.). Tu Marek Ruciński obserwował przeobrażenie samca Cordulegaster bidentata. Ciekawostką może być to, że przeobrażenie, a więc i życie larwalne, miało miejsce nie w zbiorniku wodnym, a na młace kozłkowo-turzycowej z nieznacznym, ale stałym uwilgotnieniem. Widzimy tu też cały łan wełnianki szerokolistnej, rośliny charakterystycznej dla takich mokradeł. (foto Marek Ruciński)

	Nasłoneczniona droga w okolicy miejscowości Łapsze Dolne w Pieninach Spiskich. Na horyzoncie widać Tatry. Jest to jedno z miejsc, gdzie Jarosław Wenta fotografował szklarniki górskie Cordulegaster bidentata. (foto Jarosław Wenta)

Cechy wspólne
Szklarniki mają ubarwienie czarno-żółte, nie różniące się od siebie u obu płci, ale nieco różne u obu gatunków. Samice są o kilka milimetrów dłuższe i znacznie masywniejsze od samców. Skrzydła szklarników są bezbarwne, czarno użyłkowane z jaśniejszą żyłką kostalną. Oba Cordulegaster mają zielone oczy stykające się ze sobą w jednym tylko punkcie. Czoła i cała reszta twarzy są żółte z czarnymi znakami. Nogi ich są całkowicie czarne. W locie są trudne do odróżnienia, choć patrolujące samce poruszają się nieco inaczej. Do tego potrzebne jest jednak pewne opatrzenie.

	Tu widzimy różnicę w rozmiarach ciała samca i samicy (po prawej) rodzaju Cordulegaster na przykładzie Cordulegaster boltonii. Na długość ciała samicy wpływ ma przede wszystkim długie, skierowane do tyłu pokładełko, którym samica wkłuwa jaja w piaszczyste dno cieku, co widzieliśmy wyżej — klikając w link do You Tube. U Cordulegaster bidentata różnica kształtów i rozmiarów wygląda bardzo podobnie jak u Cordulegaster boltonii. (foto Ewa Miłaczewska) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.

Różnice
Poniższa ilustracja pokazuje cechy charakterystyczne widoczne na głowach, tułowiach i odwłokach obu gatunkow należących do rodzaju Cordulegaster.

	Czoło Na żółtych czołach szklarników występują odmienne czarne znaki. C. boltonii ma na czole prostą linię, zaś C. bidentata ma znak w kształcie litery „U”. Trójkąt potyliczny U C. boltonii ma kolor żółty, zaś u C. bidentata jest czarny Trójkąty analne U C. boltonii najczęściej zawiera minimum 5 pólek (komórek) — tu sześć, a widziałam nawet z 7 komórkami, zaś C. bidentata ma trójkąt analny zbudowany zwykle z 3-4 pólek — na wybranym zdjęciu w jednym skrzydle jest tych pólek trzy, w drugim cztery. Jednak zdarzają się wyjątki — patrz dalej. Plamki na S1 U C. boltonii na boku pierwszego segmentu odwłoka występuje niewielka plamka w kształcie litery „C”, zaś C. bidentata ma na boku pierwszego segmentu małą, ukośną plamkę. Plamki na wierzchniej stronie odwłoków U C. boltonii na wszystkich segmentach występują żółte plamki zarówno pośrodku segmentu, jak i na jego końcu, zaś C. bidentata ma plamki na końcach segmentów na S2 i S3, a na segmentach następnych takich plamek brak. (zest. Ewa Miłaczewska) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.

	Tu widzimy zdjęcie Cordulegaster boltonii, o czym świadczy żółty trójkąt potyliczny, natomiast w trójkątach analnych występują tylko 3 i 4 pola tak, jak u Cordulegaster bidentata. Najlepszy to dowód, że przy oznaczaniu nie wolno kierować się jedną tylko cechą charakterystyczną, bo w przyrodzie wszystko jest zmienne. Jest to fragment zdjęcia, które zrobił Martin Černý, a pozwoliłam je sobie (za zgodą autora) zapożyczyć ze świetnej strony http://www.dragonflies.cz/. (foto Martin Černý)

	Narządy analne samców Cordulegaster bidentata są od siebie odległe u nasady, górne przydatki mają niewielki ząbek u podstawy. (foto Jarosław Wenta)

	Narządy analne samców Cordulegaster boltonii są trójkątne, prawie stykają się ze sobą u podstawy i nie występuje na nich widoczny powyżej ząbek. (foto Ewa Miłaczewska)

	Najważniejszą cechą pozwalającą na odróżnienie larw rodzaju Cordulegaster jest sposób ułożenia skrzydeł. Cordulegaster boltonii — po lewej stronie — ma skrzydła rozchylone, natomiast Cordulegaster bidentata — po prawej — układa skrzydła równolegle do osi ciała. Zabarwienie larw nie ma w tym konkretnym przypadku żadnego znaczenia. Larwa szklarnika leśnego Cordulegaster boltonii jest sfotografowana bezpośrednio po wyjęciu z potoku z czarnym mułem, natomiast larwa szklarnika górskiego Cordulegaster bidentata przed sfotografowaniem przebywała w wodzie z podłożem żwirowym. (foto Ewa Miłaczewska i Jakub Liberski) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.

Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI.