|
Strona główna |
Ważki-menu | Słownik | Etapy życia | Drapieżnictwo | Historia | Biotopy | Literatura | Linki |
|
Od autorki |
Systematyka ważek |
Budowa ważki |
Zachowania rozrodcze |
Procesy życiowe |
Czas lotów |
Ważki dużych miast |
Wasze obserwacje |
Ważki w filatelistyce |
|
Świtezianka dziewica
Calopteryx virgo |
|
|
|||||||||||||||||||
| Występowanie | |
|
Występowanie Calopteryx virgo w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce
1 — obszar występowania 2 — obszar występowania lokalnego, rzadkiego 3 — punkty, w których wykonano zdjęcia:
MK — Michał Kaczorowski — okolice Warszawy SK — Szymon Kubik — Sosnowiec EM — Ewa Miłaczewska — Wola Polska i okolice, pow. Mińsk Mazowiecki Piotr Mikołajczuk — fotografował też w punkcie EM, choć w Międzyrzecu Podlaskim ważki te obserwował nad Krzną JW — Jarosław Wenta — Zakopane i okolice PŻ — Przemysław Żurawlew — powiat pleszewski |
| Biotop | |
| Świtezianki występują nad wodami płynącymi i tu się rozmnażają. Nic dziwnego, że nad większością naszych oczek wodnych są rzadkimi gośćmi. Dotyczy to obu występujących w Polsce gatunków Calopteryx virgo i Calopteryx splendens z tym, że pierwsze wybierają miejsca chłodne — zacienione lasem, a drugie miejsca słoneczne. Jedne i drugie pojawiają się z rzadka, nad naszymi stawkami ogrodowymi, aby polować na komary, muszki i inne drobne owady. I chwała im za to — po pierwsze, bo zmniejszają ilość komarów dokuczających nam w naszych ogrodach — po drugie, bo same w sobie stanowią cudowną dekorację. | |
|
Postanowiłam wybrać się nad przepływającą nieopodal rzekę Rządzę. Jest to czysta i piękna rzeczka o piaszczystym dnie, szerokości pewnie czterech-pięciu metrów i wodzie płytszej niż po kolana. Brzegi rzeki porośnięte są gęsto olchami i wierzbami, a także różnymi krzewami i pięknymi paprociami. Niekiedy są niedostępne, gdyż zarośnięte szerokim pasem pokrzyw. Spomiędzy drzew na zacienioną wodę padają ostre plamy słonecznego światła.
(foto Ewa Miłaczewska) |
|
To rzeka Świder w okolicy podwarszawskiej miejscowości Świder — typowy biotop.
(foto Michał Kaczorowski) |
| Samiec | |
|
Brodząc z biegiem Rządzy 12 lipca 2006 roku z ciekawością śledziłam latającego nad wodą samca świtezianki dziewicy. Gdy przysiadł zobaczyłam jego piękny zielony, błyszczący tułów i odwłok. Skrzydła tej ważki wyglądały chwilami jak czarne, chwilami jak brązowe z zielonymi, metalicznymi żyłkami. Prześwietlone słońcem bywały czerwonawe. W cieniu granatowe. Bardzo bogato użyłkowane — robią wrażenie niezwykle silnych. Samiec Calopteryx virgo usiadł na jakiejś nasłonecznionej roślince ze złapaną właśnie muchą, którą natychmiast zaczął rozrywać szczękami. (foto Ewa Miłaczewska) |
|
Gdy ustawił się do mnie przodem zaprezentował czarne w tym oświetleniu oczy, a także połyskujące niebiesko i zielono: głowę, przedtułów i tułów oraz jaskrawe, pomarańczowe nasady skrzydeł. Między oczami świtezianki obu gatunków i obu płci mają jasne plamki.
(foto Ewa Miłaczewska) |
|
Cechą różniącą oba nasze gatunki świtezianek jest przede wszystkim ubarwienie skrzydeł samców. Świtezianki dziewice — mają skrzydła nieco szersze i całkowicie zabarwione, świtezianki błyszczące — zabarwioną mają tylko środkową część skrzydeł, natomiast u nasady i na końcach skrzydła są bezbarwne, przezroczyste. Ciekawą rzeczą jest, że świtezianki mają nieco inną budowę skrzydła niż inne ważki. Samce nie posiadają wcale stabilizatora lotu, jakim jest pterostigma. Na skrzydełkach samic znajduje się biała plamka zwana pseudopterostigmą, o czym będzie dalej. Na tym zdjęciu oczy samca są pomarańczowe. Jest to jednak ten sam samiec, którego czarnooką głowę widzimy powyżej. Światło przechodząc przez oko, lub odbijając się od niego, zmienia pozornie jego zabarwienie. Tu ciało samca wydaje się bardziej zielone. To kwestia oświetlenia i kąta padania światła na ciało ważki. Barwa jest w przypadku tych ważek wynikiem rozpraszania i interferencji światła w strukturach powierzchni ciała, które mają formę mikroskopijnych listewek, jest to tzw. ubarwienie strukturalne. Powoduje ono barwę metalicznie niebieską lub zieloną. (foto Ewa Miłaczewska) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Zdjęcie młodego samca, zrobione 5 czerwca 2008 r. w okolicach Chochołowa. (foto Jarosław Wenta) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Ta sama ważka, co na zdjęciu wyżej.
(foto Jarosław Wenta) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
To powiększenie wykonano, aby pokazać narządy analne samca Calopteryx virgo.
(foto Jarosław Wenta) |
|
Jeszcze raz narządy analne i pierwotny aparat kopulacyjny u nieco starszego samca.
(foto Ewa Miłaczewska) |
|
Przemek Żurawlew w powiecie pleszewskim w Wielkopolsce, w dniu 11 września 2009 roku znajdował już tylko pływające po powierzchni wody skrzydełka świtezianek C.virgo, nic dziwnego, bo było już wyraźnie po przeciętnym terminie występowania tych ważek. Skrzydełek było sporo i robiły wrażenie świeżych, co świadczyć może o tym, że świtezianki padły niedawno. (foto Przemysław Żurawlew) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Samica | |
|
Na zdjęcie samicy świtezianki dziewicy musiałam trochę poczekać. Nie jest tak łatwo zrobić jej zdjęcie, świtezianek u nas w okolicy jest niewiele, a samice prowadzą znacznie bardziej skryty tryb życia niż samce. Są też bardziej płochliwe. Dostałam trzy zdjęcia samicy świtezianki dziewicy od Szymona Kubika. Zrobił je 17 lipca 2009 roku w Sosnowcu, w starym, zaniedbanym parku przypałacowym nad Czarną Przemszą. (foto Szymon Kubik) |
|
Ta sama ważka z nieco mniejszej odległości. Ważka jest zielonkawa z wyraźnym, rosnącym z wiekiem miedzianym, czasem wręcz czerwonym połyskiem. Skrzydła mają brązoworude żyłki. Na ich końcach występują białe pseudoptrostigmy.
(foto Szymon Kubik) |
|
Przy jeszcze większym zbliżeniu do ważki można było zrobić zdjęcie pokazujące szczegóły głowy.
(foto Szymon Kubik) |
|
Tę czworonogą, okaleczoną samicę fotografowaliśmy razem z Piotrem podczas jego wizyty 11 sierpnia 2008 roku. Siedziała na liściu i dość długo pozowała do zdjęć na dwa aparaty. Dopiero na zdjęciach spostrzegłam, że brakuje jej dwóch nóg odciętych tuż poniżej biodra. Samice świtezianki dziewicy Calopteryx virgo mają miedziany metaliczny połysk. Za młodu są bardziej zielonkawe, póżniej — z wiekiem stają się coraz bardziej czerwone. Ich skrzydła są w młodości złotozielonkawe, później wyraźnie brązowieją. Żyłki skrzydeł są brązowe. (foto Ewa Miłaczewska) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Wyraźnie widać, że ta samica Calopteryx virgo nie ma dwóch prawych kończyn. Mimo tego kalectwa wydaje się być całkowicie sprawna. Zapewne największe trudności napotyka podczas przytrzymywania jedzonych owadów. Ma piękną barwę z metalicznym połyskiem, brązowe oczy, koło których, po wewnętrznej stronie, tuż przy nasadzie czułków znajdują się białe plamki — charakterystyczne dla obu gatunków świtezianek i obu płci — co widzieliśmy również na wyżej zamieszczonych zdjęciach samca oraz na stronie Calopteryx splendens. (foto Ewa Miłaczewska) |
|
Świtezianki są wyjątkiem wśród ważek, samce nie mają w ogóle pterostigm, zaś samice mają białe pseudopterostigmy — ale nie są to płytki, jak u innych ważek, lecz zbudowane są one z zagęszczonych żyłek. Co widać na powiększeniu znakomitego zdjęcia tej samej ważki, co powyżej, ale sfotografowanej przez Piotra Mikołajczuka.
(foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Narządy analne i rozrodcze samicy Calopteryx virgo.
(foto Jarosław Wenta) |
| Zachowania rozrodcze | |
| Świtezianki łączą się w pary siedząc na zielonych, niewysokich roślinach. Nie udało mi się ich sfotografować, ale ciągle mam taką nadzieję. Jaja składają w rośliny zanurzone w wodzie, schodząc po ich pędąch pod wodę. Samiec towarzyszy samicy w tandemie i nie wypuszcza jej nawet, gdy oboje zanurzają się całkowicie. | |
|
Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI.
Porównanie świtezianek spotykanych w Polsce można obejrzeć na stronie: ŚWITEZIANKA CALOPTERYX. |