|
Strona główna |
Ważki-menu | Słownik | Etapy życia | Drapieżnictwo | Historia | Biotopy | Literatura | Linki |
|
Od autorki |
Systematyka ważek |
Budowa ważki |
Zachowania rozrodcze |
Procesy życiowe |
Czas lotów |
Ważki dużych miast |
Wasze obserwacje |
Ważki w filatelistyce |
|
Husarz ciemny (jeziorny, mniejszy)
Anax parthenope |
|
|
||||||||||||||||||||
| Występowanie | |
|
Występowanie Anax parthenope w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce
1 — historyczny rdzeń zasięgu 2 — obecny zasięg występowania 3 — obszar być może jeszcze nie skolonizowany 4 — obszar poza zasięgiem występowania 5 — punkty, w których wykonano zdjęcia:
PBu — Paweł Buczyński — jez. Wyrówno na Kaszubach MK — Michał Kaczorowski — Warszawa SK — Szymon Kubik — okolice Bytomia PM — Piotr Mikołajczuk — Międzyrzec Podlaski i okolice |
| Biotop | |
| Anax parthenope zasiedla na ogół duże zbiorniki wodne. Najczęściej są to jeziora, większe stawy, żwirownie i glinianki. Znacznie rzadziej występuje w wodach wolnopłynących. | |
|
Piotr Mikołajczuk przyglądał się wielokrotnie husarzom ciemnym w Międzyrzecu Podlaskim nad brzegami żwirowni. Jest to ogromny zespół zbiorników, z których największy, około 40-hektarowy, widoczny jest na tym zdjęciu. |
|
To tu właśnie udało się Piotrowi w 2006 roku zrobić pokazany poniżej reportaż fotograficzny.
(foto Piotr Mikołajczuk) |
| Samiec | |
| To będzie zupełnie nietypowa opowieść. Piotr ma, jak będzie można za chwilę zobaczyć, doskonały zmysł obserwacyjny i w dodatku mnóstwo szczęścia i, co trzeba koniecznie podkreślić, robi swoje zdjęcia bardzo prościutkim aparatem fotograficznym. Tak więc jeszcze raz daje dowód na to, że zdjęcia robi nie aparat a człowiek! | |
|
Z głośnym furkotem skrzydeł usiadły ciężko na gałązce wierzby obok głowy Piotra dwie duże ważki. Nie było by w tym nic niezwykłego — kopulujące w locie parki ważek często odpoczywają uczepione gałązek, witek, liści. Ale ta para wyglądała jakoś inaczej...
(foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Po chwili Piotr zorientował się, że ważka trzyma odnóżami nie partnera ale... ogromną zdobycz!
To nie była parka zakochanych — to było coś zupełnie innego... Jedna ważka pożerała drugą!!! Zwycięzcą był husarz ciemny, a ofiarą lecicha pospolita.
Przy okazji spróbujmy przyjrzeć się temu husarzowi. Widzimy, że tylne jego skrzydła, mimo przynależności do Aeshnidae nie mają trójkąta analnego i są wyokrąglone. Trójkąty środkowe skrzydeł przednich mają 5 komórek, tylnych — 4. Pterostigmy są długie na 3 pólka leżące poniżej i jasno brązowe. Warto też zwrócić uwagę na wtórny aparat kopulacyjny, na innych zdjęciach mało widoczny. (foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Piotr starał się zrobić zdjęcie z każdej możliwej strony — wiedział, że okazja zrobienia takich zdjęć zdarza się bardzo rzadko!
Husarz ciemny ma jednolicie ubarwiony tułów na kolor brązowofioletowy, bez żadnych pasów lub barwnych plam. Nogi tej ważki są całkowicie czarne. (foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
To zdjęcie zostało zrobione naprawdę z bliska. Piotr zbliżył się z aparatem ryzykując ucieczkę ważki, ale ona zajęta pożeraniem, nie reagowała na to i siedziała spokojnie, widać nie chcąc stracić obfitego posiłku. Gwałtowna ucieczka z tak dużym obciążeniem wydawała się niemożliwa.
(foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Husarz pożerał lecichę z ogromną szybkością, po chwili ofiara nie miała nie tylko głowy, od której posiłek się zaczął, ale i przed- i śródtułowia. Jedno z przednich skrzydeł lecichy zostało porwane wiatrem.
(foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Wiatr stawał się coraz silniejszy i Piotr, aby móc dalej robić zdjęcia musiał przytrzymać gałązkę z siedzącym drapieżcą ręką. I na ten ruch husarz nie zareagował pochłonięty swym potwornym zajęciem.
Przy okazji możemy przyjrzeć się tej ważce z bliska. Odwłok, zarówno samców jak i samic jest ciemny, z szerokim czarnym pasem biegnącym wzdłuż i często rozmytą, niewyraźną plamą w błękitnym kolorze znajdującą się na drugim i do połowy trzeciego segmentu. Od strony segmentu pierwszego granicę tej plamy stanowi cienka obrączka w szarożółtym kolorze. Oczy ważki są malachitowozielone. (foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Tu przerwijmy na chwilę opowiadanie, aby pokazać dużo rzadszą formę barwną tego husarza i porównać go z tym na zdjęciu powyżej. Ten Anax parthenope ma niebieski odwłok, przez co jest podobny do Anaxa imperatora, choć jest od niego nieco mniej jaskrawy. Poza tym ma wszystkie cechy swojego gatunku: brązowy tułów, zielone oczy oraz obrączkę na początku drugiego segmentu odwłoka — tyle, że ta obrączka też jest niebieska. Zdjęcie wykonał 17 lipca 2010 r. Szymon Kubik na Żabich Dołach między Bytomiem a Sosnowcem. Żabie Doły to zespół przyrodniczo-krajobrazowy powstały na dawnych osadnikach kopalnianych, zapadliskach górniczych i hałdach, ubiegający się o status rezerwatu. Jest tam co najmniej osiem zbiorników wodnych z bogatą i rzadką florą, a zwłaszcza fauną, co jest tym bardziej interesujące, że tereny te występują w środku aglomeracji Górnego Śląska. (foto Szymon Kubik) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Wróćmy do biesiady husarza ciemnego. Piotr przyciągnął delikatnie gałązkę do siebie, aby jak najlepiej sfotografować szczegóły budowy zarówno husarza ciemnego Anax parthenope, jak i jego ofiary — samca lecichy pospolitej Orthetrum cancellatum.
(foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
W końcu zrobił ostatnie zdjęcie z zupełnie bliska, na którym mimo rozmycia brzegów kadru doskonale widać straszliwe szczęki, białe czoło i zielone oczy napastnika oraz spód odwłoka ofiary.
To, że ważki są owadami drapieżnymi wiedziałam od dawna. Opisywałam to na stronie Historia ważki, widziałam kilkakrotnie ważki zjadające muchy i inne niewielkie owady. Nie przypuszczałam, że ofiara ważki może niemal dorównywać wielkością napastnikowi. Oglądając zdjęcia w internecie wielokrotnie widziałam ważki zjadane przez pająki i ważki zjadające pająki, ale ten przykład kanibalizmu mocno mną wstrząsnął. Szanse obu ważek mogły być podobne, husarz okazał się bardziej spostrzegawczy, silniejszy i szybszy. Te trzy cechy właśnie decydują o tym, że istnienie ważek na Ziemi trwa od późnego karbonu. (foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Wydawałoby się, że na powyższych zdjęciach zobaczyliśmy wystarczającą dawkę makabry. Ale to nie koniec. Jak w filmach Hitchcocka — akcja zaczyna się od trzęsienia ziemi, a później napięcie już tylko rośnie. Po trzech latach Piotr przysłał następne zdjęcia. | |
|
Niemal u stóp Piotra na ziemi, wśród traw przysiadł nagle husarz ciemny Anax parthenope. To duża gratka — warto strzelać zdjęcie za zdjęciem. Ten husarz trzymał w szczękach i odnóżach niebieskiego samczyka pióronoga.
(foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Obgryzał go skwapliwie odrzucając najwyraźniej niejadalne odnóża.
(foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Na jednym ze zdjęć widać, że husarz stracił goleń i stopę jednej z nóg. Pionowo w dół sterczy kikut. Pewnie spotkało tę ważkę jakieś starcie z silnym przeciwnikiem. Widać tu też białą „twarz” husarza, białe czoło z ciemną grubą kreską, biały nadustek i wargi. (foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Oglądając zdjęcia, wracam do wcześniejszego i na powiększeniu zauważam leżący na ziemi kawałek nogi husarza. Nie mógł go obgryźć uwięziony w szczękach husarza pióronóg. To żarłoczny Anax parthenope sam obgryzł sobie nogę! Fragment nogi husarza znajduje się wewnątrz narysowanego prostokąta. (foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Samica | |
| Dużo trudniej niż samca jest sfotografować samicę. Oprócz polowań zajęta jest właściwie tylko rozrodem. Nie lata w patrolu jak samiec, a gdy pojawi się nad wodą natychmiast chwytana jest przez partnera. A jednak czasem się zdarza... | |
|
Samica Anax parthenope ubarwiona jest bardzo podobnie jak samiec, lecz barwy jej są najczęściej nieco mniej jaskrawe.
(foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Odwłok ma grubszy, nieprzewężony — inaczej niż samiec; ale na drugim i trzecim segmencie też ma niebieską rozmazaną plamę — trochę bledszą. Linia występująca na czole ważki jest dużo jaśniejsza niż u samca — beżowa. Nogi są brązowo-czarne. To fragment zdjęcia, obrócony — tak, aby można było pokazać całą ważkę w jak największym powiększeniu. (foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Spłoszona, szczęśliwie usiadła niedaleko i Piotr mógł zrobić jej jeszcze kilka zdjęć.
(foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Tu, na zbliżeniu, widzimy brązowofioletowy tułów bez żadnych pasów i zielone oczy nad jasnym czołem. Czerwone strzałki — dużo bardziej widoczne na powiększeniu — pokazują maleńkie rożki występujące na potylicy samic tego gatunku.
(foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Na tym zdjęciu widzimy ostatnie segmenty odwłoka z narządami analnymi. Niewielkie walwy i pokładełka nie wystają poza segment 10.
(foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Zachowania rozrodcze | |
|
Rok 2009 okazał się dla Piotra pełen atrakcyjnych przygód z ważkami. Widać był we właściwym czasie we właściwym miejscu. Udało się mu sfotografować kopulującą na ziemi parę husarzy ciemnych. Ta samica nie ma niebieskiej plamy na odwłoku, jej plama jest żółta i zaledwie ślad koloru niebieskiego pojawia się na wierzchniej jej stronie. Cała ważka jest żółtawa i ciemny rysunek na odwłoku ma mało wyraźny. W porównaniu z oczami samca jej oczy są dużo jaśniejsze. (foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
U tej składającej jaja pary obie ważki mają jednakowe barwy i samica też ma wyraźną niebieską plamę na odwłoku. Takie androchromatyczne samice spotykamy rzadziej. Husarze ciemne Anax parthenope są jedynymi husarzami i drugimi obok Aeshna affinis z całej rodziny Aeshnidae ważkami, które składają jaja w tandemie. Taką parę sfotografować było trudno — głównie dlatego, że husarze składały jaja dość daleko od brzegu. (foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
2 sierpnia 2009 roku na Żabich Dołach, znajdujących się między Bytomiem a Chorzowem.
(foto Szymon Kubik) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Larwa/wylinka | |
|
Proces przeobrażenia obserwowany przez Pawła Buczyńskiego nad przepływowym jeziorem rynnowym Wyrówno, na północnym skraju Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego, w powiecie kościerskim, na Kaszubach, 14 maja 2009 r.
(foto Paweł Buczyński) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Wylinka Anax parthenope znaleziona w czerwcu 2010 r. w okolicy Międzyrzeca Podlaskiego. Larwa tej ważki jest bardzo duża i masywna, podobnie jak u A. imperator.
(foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI. |