Straszka syberyjska (północna)
Sympecma paedisca


Rozmiary: Długość ciała Sympecma paedisca wynosi do 37 mm
Rozpiętość skrzydeł dochodzi do 44 mm
Czas występowania
imagines:
VII/VIII-III/IV, imagines zimują w stanie hibernacji — patrz tekst poniżej mapki
Obszar występowania: Sympecma paedisca występują głównie na wschodzie i północy kraju — patrz mapka
Ochrona: Ważka w Polsce chroniona prawem.
 
 

   
NA SKRÓTY
Występowanie
Biotop
Samiec
Samica
Zachowania rozrodcze
Larwa/wylinka
Galeria

Zdjęcia: Paweł Buczyński
Marek Gryboś
Michał Kaczorowski
Andrzej Kucharski
Wiaczesław Michalczuk
Piotr Mikołajczuk
Marek Miłkowski
Katarzyna Przondziono
Tekst: Ewa Miłaczewska
© Ewa Miłaczewska

 

Występowanie
 
Występowanie Sympecma paedisca w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce

1 — obszar powszechnego występowania

2 — obszar występowania lokalnego, rzadkiego

3 — obszar poza zasięgiem występowania

4 — punkt, w którym wykonano zdjęcia:
PBu — Paweł Buczyński — Zwierzyniec i Libiszów woj. lubelskie
MG — Marek Gryboś — kamieniołom Mydlniki-Wapiennik w Krakowie
MK — Michał Kaczorowski — stawy w Raszynie koło Warszawy
AK — Andrzej Kucharski — Dobrzechów pow. strzyżowski
WM — Wiaczesław Michalczuk — Kornie w dolinie Sołokiji, gm. Lubycza Królewska
PM — Piotr Mikołajczuk — Międzyrzec Podlaski i okolice
MM — Marek Miłkowski — Radom
KPrz — Katarzyna Przondziono — Chorzów
 
 
Straszka syberyjska Sympecma paedisca, podobnie jak jej częściej spotykana „siostra”, straszka pospolita S. fusca jest ważką zimującą u nas w postaci imago. To dwie pod tym względem unikalne ważki na obszarze Polski. Przeobrażenie ich następuje w połowie lata i aż do chłodów straszki zajmują się głównie polowaniem. Zimę spędzają hibernując, często oszronione i ukryte w zeschłej roślinności. Podczas dłuższych okresów ociepleń można je spotkać w środku zimy. Na początku wiosny przeżywają okres godowy, trwający aż do maja. Imagines giną w maju-czerwcu. Już po dwóch, trzech miesiącach larwy rozwijające się w ciepłych, płytkich wodach są gotowe do przeobrażenia.
 
 
Biotop
Straszki syberyjskie Sympecma paedisca występują nad wszelkiego typu wodami stojącymi i jak wszystkie Lestidae lubią małe, płytkie zbiorniki wodne oraz płytkie zatoki większych jezior, żwirowni, torfianek. Lubią zbiorniki mocno zarośnięte przez pałkę lub trzcinę, w których tkanki składają jaja wiosną.
 
 
Niewielki i płytki fragment ogromnego zbiornika żwirowni w Międzyrzecu Podlaskim (UTM FC25) w pow. bialskim, w woj. lubelskim, zarastający łozą wierzbową i pałką, z zaznaczonym na czerwono obszarem, na którym prowadzono obserwacje.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Rezerwat Stawy Raszyńskie (UTM DC97), stawy rybne tuż przy południowej granicy Warszawy.
(foto Michał Kaczorowski)
 
 
Nieczynny kamieniołom Mydlniki–Wapiennik (UTM DA14) w dzielnicy Bronowice w zachodniej części Krakowa. W roku 2010 w kamieniołomie podniósł się poziom wód gruntowych i powstało sporo stawków. W 2011 r. zachowało się ich tylko kilka, w przypadku ciepłego lata mogą wszystkie wyschnąć. Sympecma paedisca napotkano tu wczesną wiosną, co może świadczyć o tym, że jest to ich zimowisko.
(foto Marek Gryboś)
W pobliżu są stawy hodowlane i jednocześnie zbiorniki wody pitnej dla miasta Krakowa, sąsiadujące z kamieniołomem Mydlniki–Wapiennik w Krakowie. Tu napotkano straszki syberyjskie latem i jest to prawdopodobnie ich miejsce rozwoju.
(foto Marek Gryboś)
 
 
Stawy rybne w Dobrzechowie (UTM EA52) w powiecie strzyżowskim, woj. podkarpackim.
(foto Andrzej Kucharski)
Zespół przyrodniczo–krajobrazowy Żabie Doły (UTM CA47/CA57) w Chorzowie.
(foto Katarzyna Przondziono)
 
 
Gruchawka — osadniki Elektrociepłowni Kielce (UTM DB73).
(foto Mariusz Gwardjan)
Zalane tunele kolejowe na Potkanowie (UTM EB08) w Radomiu.
(foto Marek Miłkowski)
 
 
Samiec
 
5 maja 2010 roku w Międzyrzecu Podlaskim. Trudno jest zauważyć tę ważkę siedzącą na kawałku drewna. Siedząca straszka ma z reguły skrzydełka złożone wzdłuż ciała. Jej ciało ma 37 mm długości, a długość zapałki to 45 mm. To pozwala sobie wyobrazić, że zobaczenie tej ważki wymaga sporego skupienia.
To, że jest to samiec widać przede wszystkim na cieniu odwłoka rzuconym na drewno. Rysuje się tam wyraźnie cień narządów analnych w kształcie kleszczy.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Żyłki skrzydeł są brunatne, pterostigmy w tym samym kolorze. Barwą swą straszka syberyjska przypomina drewno, na którym siedzi, co powoduje, że naprawdę trudno ją zauważyć. Jest doskonale zamaskowana. I tu także, jak na poprzednim zdjęciu tylko po cieniu można poznać, że jest to samiec.

(foto Piotr Mikołajczuk)
 
To ten sam samiec, co wyżej. Z nieco mniejszej odległości. Wiosną straszki mają niebiesko połyskujące oczy.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Jeszcze jeden samiec.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Tułów i odwłok straszki od spodu są beżowe, czasem różowawe, natomiast z wierzchu i boków lśnią za młodu metalicznie ciemną zielenią, która z wiekiem ważki — jak tu — przechodzi coraz bardziej w brąz.
Najważniejszą cechą rozpoznawczą tej ważki jest ubarwienie tułowia. W widoku z boku górny, ciemniejszy, metaliczny pas jest dwa razy szerszy od dolnego i widać na nim prostokątny (rzadziej trójkątny) ząbek. Dolny pas jest wąski, a jego dolna linia jest pofalowana. Straszki pospolite mają oba pasy proste i gładkie. Na zdjęciu zaznaczono omówione szczegóły.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Młody samiec sfotografowany 18 lipca 2015 r. nad stawami w Dobrzechowie koło Strzyżowa, woj. podkarpackie. Patrząc z góry widzimy oba ząbki, po obu stronach tułowia.

(foto Andrzej Kucharski)
 
Bardzo młody (wkrótce po przeobrażeniu) samiec sfotografowany 25 lipca 2010 r. nad stawem rybnym w Raszynie. Ważka ma zupełnie słomkową barwę. Proszę zwrócić uwagę, że jest to potomek straszek, które zaledwie dwa, dwa i pół miesiąca temu odbywały gody. Rozwój larwalny straszek jest naprawdę szybki.

(foto Michał Kaczorowski)
 
To zdjęcie wykonane zostało przez Piotra Mikołajczuka 8 września 2007 roku w Międzyrzecu. Ten osobnik dopiero wiosną dojrzeje do godów i dopiero wiosną będzie miał niebieskie oczy.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Ta fotografia, zrobiona z bliska, przedstawia takiego samego młodego samca, na tułowiu którego widać wspaniale wszystkie charakterystyczne cechy gatunku.

(foto Piotr Mikołajczuk)
 
Tego samca sfotografował Marek Gryboś 12 marca 2011 roku w kamieniołomie Mydlniki-Wapiennik, w położonej na zachodzie Krakowa dzielnicy Bronowice. Jest ciepły dzień przedwiośnia, w kamieniołomie lata kilka tych ważek — być może tu znajduje się ich zimowisko — nieopodal położone są stawy, gdzie ważki znajdują swe miejsce rozwoju, co udało się potwierdzić w roku 2012.

(foto Marek Gryboś)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
To fragment innego zdjęcia pokazanego powyżej samca. Widzimy białe narządy analne w kształcie cęgów.

(foto Marek Gryboś)
 
 
Samica
 
Samiczka sfotografowana została przez Piotra na początku maja. To oczywiście zeszłoroczna, dojrzała samica, o czym mówią jej ciemne barwy i niebieskie oczy. Nie ma żadnej różnicy w ubarwieniu obu płci.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
A tu zestawione przeze mnie dwa zdjęcia samic obu gatunków straszek, oba zdjęcia autorstwa Piotra.

Widzimy tu wyraźnie, że u straszki syberyjskiej (północnej) S. paedisca — górny, ciemniejszy, metaliczny pas na tułowiu jest dwa razy szerszy od dolnego i ma skierowany w dół, prostokątny ząbek. Dolny pas u tej ważki jest wąski, a jego dolna linia jest pofalowana.
Straszki pospolite S. fusca mają oba pasy bardziej proste i równej szerokości. Na górnym pasie brak ząbka.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Ta samiczka sfotografowana została 25 lipca 2010 r. Jest bardzo młoda, ledwie na słomkowy kolor wybarwiona. Ma jeszcze jasne pterostigmy, ale już lata, choć od przeobrażenia upłynął bardzo krótki czas.

(foto Michał Kaczorowski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
25 sierpnia 2016 r. w Libiszowie (UTM FC41) w gminie Sosnowica, woj. lubelskie, tuż przy północnym skraju Poleskiego Parku Narodowego.

(foto Paweł Buczyński)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Równie młoda samica sfotografowana 30 lipca 2016 roku w Radomiu na Potkanowie.
Wpaniały przykład kamuflażu — młode osobniki mają barwy ochronne, które pozwalają im zniknąć wśród suchych traw — zaś zimą i wczesną wiosną dojrzałe straszki znikają wśród suchych patyków.

(foto Marek Miłkowski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Ta samica sfotografowana została także 30 lipca 2016 roku nad stawami rybnymi w Dobrzechowie pow. Strzyżów w woj. podkarpackim.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Głowa i tułów tej samej samicy z Dobrzechowa. Widzimy tu wyrostki na szyi ważki pozwalające na zablokowanie głowy — patrz Budowa ważki. Przedtułów samicy ma kształt przystosowany do chwytania jej przez samca — porównaj z przedtułowiem samca.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
To zdjęcie samicy zrobione 16 kwietnia 2011 roku w kamieniołomie Mydlniki–Wapiennik w Krakowie wstawiłam tu po to, aby ułatwić porównanie kolorystyki samicy młodej z zeszłoroczną czyli taką jaka jest na wiosnę gotowa do godów.

(foto Marek Gryboś)
 
Narządy rozrodcze i analne samicy widziane z boku.

(foto Andrzej Kucharski)
 
Narządy analne samicy widziane od strony grzbietowej.

(foto Andrzej Kucharski)
 
 
Zachowania rozrodcze
 
Kopulująca para straszek syberyjskich — 3 maja 2012 roku nad stawkiem w centrum Zwierzyńca na Roztoczu w woj. lubelskim.

(foto Paweł Buczyński)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Inna para tuż obok przystępuje do składania jaj.

(foto Paweł Buczyński)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Ta para woli składać jaja w leżący na wodzie liść.

(foto Paweł Buczyński)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Zdjęcie składających jaja straszek syberyjskich przysłał Wiacek (Wiaczesław Michalczuk). Sam opisał to tak:

„Przesyłam zdjęcie składania jaj przez S. paedisca — wykonałem dnia 18 kwietnia 2010 roku — stawy w Korniach w dolinie Sołokiji w gm. Lubycza Krówlewska. Wcześniej widywałem na innych stanowiskach pojedyncze osobniki S. paedisca. W tym dniu stwierdziłem bardzo liczny pojaw osobników. Bardzo licznie występowały zarówno na rowie odprowadzającym wodę ze stawów jak i na stawach. Na odcinku ok. 500 m rowu widziałem po kilka tandemów na 1 mb. Populację na stanowisku należy szacować na kilka tysięcy osobników. Udało mi się sfotografować składanie jaj przez samicę. Składanie jaj odbywa się w tandemie. Tandem usadawia się na liściu i samica kolejno nakłuwa pokładełkiem poziomy rząd otworków w niemal regularnych odstępach, następnie przesuwa się w pionie i wykonuje kolejny poziomy rząd nakłuć.”

(foto Wiaczesław Michalczuk)
 
Tu widzimy wycinek z tego zdjęcia z widocznymi otworkami wykłutymi pokładełkiem.

(foto Wiaczesław Michalczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
To samo na powiększeniu jeszcze mniejszego fragmentu zdjęcia.

(foto Wiaczesław Michalczuk)
 
 
Larwa/wylinka
 
Larwa Sympecma paedisca. Długość ciała wynosi 16 mm, zaś długość przydatków analnych — 7–8 mm.

(foto Piotr Mikołajczuk)
 
 
Galeria zdjęć
 
 
16 kwietnia 2011 r. — samica Sympecma paedisca — kamieniołom Mydlniki-Wapiennik w Krakowie.
(foto Marek Gryboś)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
16 kwietnia 2011 r. — ta sama samica — kamieniołom Mydlniki-Wapiennik w Krakowie.
(foto Marek Gryboś)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
16 kwietnia 2011 r. — samica — kamieniołom Mydlniki-Wapiennik. Jeśli ktoś miał kiedyś wątpliwości, czy naprawdę ważkę tę trudno zauważyć, to po obejrzeniu tego zdjęcia już to wie.
(foto Marek Gryboś)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
16 kwietnia 2011 r. — samiec Sympecma paedisca — kamieniołom Mydlniki-Wapiennik. Warto obejrzeć narządy analne po powiększeniu — widać na nich wyraźne duże ząbki po wewnętrznej stronie.
(foto Marek Gryboś)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI.

Porównanie obu straszek spotykanych w Polsce można obejrzeć na stronie: STRASZKA SYMPECMA.