|
Strona główna |
Ważki-menu | Słownik | Etapy życia | Drapieżnictwo | Historia | Biotopy | Literatura | Linki |
|
Od autorki |
Systematyka ważek |
Budowa ważki |
Zachowania rozrodcze |
Procesy życiowe |
Czas lotów |
Ważki dużych miast |
Wasze obserwacje |
Ważki w filatelistyce |
|
Pióronóg zwykły
Platycnemis pennipes |
|
|
|||||||||||||||||||||
| Występowanie | |
|
Występowanie Platycnemis pennipes w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce
1 — obszar występowania 2 — punkty, w których wykonano zdjęcia:
LB — Leszek Bielecki — Brzeg Dolny MK — Michał Kaczorowski — Warszawa i okolice JL — Jakub Liberski — nad Kozim Brodem w okolicy Jaworzna i Ciężkowic PM — Piotr Mikołajczuk — Międzyrzec Podlaski i okolice EM — Ewa Miłaczewska — Wola Polska, powiat Mińsk Mazowiecki JW — Jarosław Wenta — Zakopane i okolice DZ — Daniel Zwierzyński — Mielnik |
| Biotop | |
| Platycnemis pennipes występuje pospolicie w całej Polsce z wyjątkiem obszarów górskich. Zasiedla wszelkiego rodzaju wody płynące i stojące. Lubi wody w ruchu, bądź to płynące, bądź falujące i dlatego spotykamy go nad rzekami i strumieniami oraz w zbiornikach takich, jak jeziora, starorzecza i żwirownie. | |
|
To rzeka Rządza w swoim górnym biegu w pobliżu wsi Gęsianka. Tu w okolicy spotykam dość liczne pióronogi.
(foto EM) |
|
Rzeka Bug w Mielniku.
(foto DZ) |
|
Kozi Bród w okolicy Jaworzna i Ciężkowic.
(foto JL) |
|
Wiele pióronogów napotkał Piotr Mikołajczuk, zapalony obserwator przyrody, mieszkający w Międzyrzecu Podlaskim. W mieście tym, jak sama nazwa wskazuje, obok rzek takich jak: Krzna, Krzna Północna, Krzna Południowa i Piszczka oraz Kanał Wieprz-Krzna; znajduje się zalana żwirownia o powierzchni wody około 45 hektarów. Całe to bogactwo wód obfituje w różne ważki. Wśród nich, wszędzie, a najobficiej nad żwirownią Piotr spotykał pióronogi. Najwyraźniej falowanie wody w tak dużym akwenie zastępowało pióronogom nurt rzeczny.
(foto PM) |
| Samiec | |
|
Piotrowi udało się zrobić wiele zdjęć pióronogów obu płci. Wśród nich są zdjęcia samców, których mnie nie udało się sfotografować z wystarczająco małej odległości. Na zdjęciu obok widzimy właśnie takiego, młodego jeszcze samca, w całej okazałości. Skrzydła ważki są czarno użyłkowane z rudymi pterostigmami — tak jest u obu płci. Widać tu jego nogi z rozszerzonymi goleniami, pokrytymi długimi szczecinkami. Od tych nóg pochodzi nazwa ważki. Czytałam, że samce pióronogów popisują się przed innymi samcami demonstrując im w locie swoje wspaniałe, szerokie, owłosione golenie. Robią to machając nimi w locie. Przypuszczam, że ma to na celu „zbicie z pantałyku” ewentualnego konkurenta. A mając na uwadze, że owadożerne przecież ważki — uzbrojonymi w sztywne szczecinki nogami chwytają swoje ofiary — jest to również demonstrowanie niebezpiecznej broni. (foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Na tym zdjęciu Piotra widzimy głowę, przedtułów i tułów samca pióronoga. Na pierwszy, bardzo pobieżny rzut oka wydaje się być podobny do łątki dzieweczki, którą również przypomina rozmiarami. Po bliższym przyjrzeniu się widzimy ciemną, prostą linię pomiędzy oczami i przedtułów przypominający swym wyglądem pognieciony kołnierzyk. Czarny pas biegnący wzdłuż szwu humeralnego tułowia jest wyraźnie rozdwojony. Są to cechy wyróżniające pióronogi.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Trzecie zdjęcie wybrane spośród wielu zdjęć Piotra, przedstawia zakończenie odwłoka samca, z jasnymi narządami analnymi i charakterystycznymi ciemnymi plamkami na bokach ostatnich segmentów. Widzimy, że dolne narządy analne są nieco dłuższe od górnych.
(foto PM) |
|
Ten samiec jest nieco starszy, znacznie mocniej wybarwiony. Na jego odwłoku widnieje znacznie silniej zarysowany czarny wzór, co nie jest zalezne od wieku i raczej jest cechą osobniczą.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
To ten sam pióronóg, możemy tu zobaczyć czarny rysunek na odwłoku widziany z góry.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
U tego pióronoga, „upolowanego” przez Piotra Mikołajczuka, rozmazane plamy występują na środkowych segmentach odwłoka.
(foto PM) |
| Samica | |
|
Samica pióronoga widziana z góry. Ma widoczną ciemną linię miedzy oczami i czarne szerokie pasy na wierzchu tułowia.
(foto JW) |
|
Widzimy, że samice mają zupełnie takie same jak samce, jasne, rozszerzone golenie na środkowej i tylnej parze nóg. Są one charakterystyczne dla tego gatunku. Porośnięte są ciemnymi, lśniącymi, bardzo długimi szczecinkami. Wyglądają one faktycznie jak pióra. Samice są piaskowożółtego koloru z czarnym wzorem.
(foto EM) |
|
Tę samicę pióronoga sfotografował Jarosław Wenta na Podhalu.
(foto JW) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Na zbliżeniu widać, że ma ona przyczepione na spodzie zatułowia kulki, są to larwy wodopójki Hydrachnida sp., której dziewięć rodzin bytuje w naszych stojących wodach słodkich. Dorosłe osobniki wodopójek, to malusieńkie czerwone pajączki czasem spotykane wśród roślin wodnych. Świadczyć by to mogło, że ta samica pióronoga nie wychowała się w wodach rzeki ani strumienia i związana jest z wodami stojącymi.
(foto JW) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Tu widzimy narządy analne i pokładełka samicy Platycnemis pennipes.
(foto JW) |
|
Najpiękniejsze zdjęcie samicy pióronoga zwykłego zrobił Tomasz Pietryszek z Łodzi. Gdzie to zdjęcie zrobił nie wiem, stąd nie jest zaznaczone jego stanowisko na mapce. Zdjęcie to zostało również użyte na stronie Budowa ważki, gdzie jest szczególowo opisane. Warto zajrzeć.
(foto TP) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Zachowania rozrodcze | |
|
Porównania ubarwienia samca i samicy najlepiej dokonać przy obserwowaniu pary. Tu widać to zupełnie nieźle, samiec niebiesko-czarny i piaskowo-czarna samica. Oboje mają rozszerzone i wyposażone w długie szczecinki golenie. U obojga wzdłuż nóg biegną ciemne pasy. Oboje mają przezroczyste, bezbarwne skrzydła z czranymi żyłkami i rudymi pterostigmami.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Ta kopulująca para — to „zdobycz” Leszka Bieleckiego z Brzegu Dolnego.
(foto LB) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Tu widać sposób, w jaki samiec chwyta samicę narządami analnymi.
(foto LB) |
|
Pióronogi składają jaja w tandemach w rośliny zanurzone blisko powierzchni wody — tu w gałązki rogatka sztywnego Ceratophyllum demersum. Zdjęcie zrobione 13 sierpnia 2010 r. nad Jeziorkiem Wilanowskim w Warszawie.
(foto MK) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Robią to też na liściach i łodygach roślin pływających oraz, jak tu, poziomo leżących na wodzie. 2 lipca 2010 r. nad rzeką Świder.
(foto MK) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Larwa/wylinka | |
|
Larwa Platycnemis pennipes ma barwne, szerokie, ostro zakończone skrzelotchawki z charakterystycznym nitkowatym końcem. Warto zwrócić uwagę na krótką — w porównaniu na przykład z pałątkami (patrz Lestes sponsa) — bródkę, czyli maskę. (foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Pigmentacja może być znacznie jaśniejsza i mniej kontrastowa.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI. |