|
Występowanie
|
| |
|
Występowanie Onychogomphus forcipatus w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce
1 — obszar koncentracji stanowisk
2 — strefa rozproszonego występowania
3 — obszar potencjalnego występowania
4 — obszar poza zasięgiem występowania
5 — punkty, w których wykonano zdjęcia:
PBu — Paweł Buczyński — Ogrodniki, Suwalszczyzna; Jez. Jelenie i Jez. Czyste we Wdzydzkim Parku Krajobrazowym
JL — JaKub Liberski — Kozi Bród w okolicy Jaworzna i Ciężkowic
KSz — Krzysztof Szpiech — Ustrzyki Górne
JW — Jarosław Wenta — Karpaty: Beskid Niski, Pieniny, okolice Limanowej
|
| |
| |
|
Biotop
|
|
Onychogomphus forcipatus lubi takie same miejsca, jak gadziogłówki, należy z resztą do tej samej rodziny — gadziogłówkowate Gomphidae. Woli jednak mniejsze, śródleśne rzeki, strumienie, potoki, a nawet jeziora przepływowe. Lubi cieki o kamienistym, żwirowym i piaszczystym dnie i mało żyzne wody.
|
| |
|
Zdjęcia O. forcipatus przysłał Jarosław Wenta z Zakopanego. Fotografował smaglce w różnych miejscach w Pieninach i Beskidach.
Obok — szlak turystyczny na górze Czerszla w pasie granicznym. To Beskid Niski w rejonie Krempnej, a nawet bliżej miejscowości Huta Polańska.
Tu fotografowana była samica O. forcipatus. W pobliżu autor zdjęć nie widział żadnej wody, były tylko źródła, ale — jak wiemy — ważki często polują z dala od wody.
(foto JW)
|
| |
|
Okolica miejscowości Rozdziele koło Limanowej.
(foto JW)
|
| |
|
Zdjęcie wykonane w Falsztynie nad Jeziorem Czorsztyńskim — widok na przeciwległy brzeg z ruinami zamku w Czorsztynie.
(foto JW)
|
| |
| |
|
Samiec
|
| |
|
9 lipca 2007 roku, okolice miejscowości Rozdziele na północ od Limanowej.
Samiec O. forcipatus siedział na kamieniach na szlaku. To dobrze widoczna, jaskrawa — żółto-czarna ważka. Na silnie rozszerzonym końcu odwłoka, ma charakterystyczne, duże, kleszczowate narządy analne. Wzdłuż czarnych nóg ważki, zwłaszcza na udach, biegną słabo widoczne, żółte smugi.
(foto JW)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Charakterystyczny jest rysunek na górnej powierzchni tułowia i odwłoka.
Odwłok jest przewężony na przestrzeni segmentów 3-6. Żyłki skrzydeł i pterostigmy są czarne. W trójkącie analnym występują trzy komórki.
(foto JW)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Tego smaglca Jarosław Wenta sfotografował 27 lipca 2008 roku w Pieninach, a dokładnie koło wsi Falsztyn na północny zachód od położonego nad samym zalewowym Jeziorem Czorsztyńskim zamku w Niedzicy. Ważka siedziała na kamienistej drodze.
(foto JW)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
To nieco młodszy, jaśniejszy osobnik, sfotografowany w okolicach Świątkowej Wielkiej w Beskidzie Niskim, 11 lipca 2010 r. na śródleśnej, kamienistej drodze.
(foto JW)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Boki odwłoka samca są ciemniejsze niż samicy, co będzie można zobaczyć za chwilę.
(foto JW)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Na tym zdjęciu widzimy tego samego samca siedzącego na kłosie babki lancetowatej Plantago lanceolata.
(foto JW)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Na powiększeniu fragmentu zdjęcia widzimy w całej krasie uzasadnienie nazwy — ogonokleszcz. Czarne narządy analne starszego samca mają kształt potężnych kleszczy. Ostatnie trzy segmenty odwłoka są wyraźnie szersze, a także wyposażone w „ząbki” po bokach.
(foto JW)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Z boku narządy te również wyglądają jak kleszcze. Są jaśniejsze, bo ich „właściciel” jest młodszy. Na dolnych (wewnętrznych) narządach znajdują się charakterystyczne wyrostki (pokazane strzałkami), których kształt i kąt ustawienia jest ściśle przypisany gatunkowi Onychogomhus forcipatus, jedynemu z resztą gatunkowi smaglca występującemu na obszarze naszego kraju.
(foto JW)
|
| |
|
Na tym zbliżeniu widzimy zielone, w charakterystyczny dla gadziogłówkowatych sposób rozstawione oczy. Tył głowy jest czarny. Warto też zapamiętać rysunek na górnej powierzchni śródtułowia. Trójkąty analne mają trzy komórki.
(foto JW)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
| |
|
Samica
|
| |
|
Samica O. forcipatus fotografowana była 13 lipca 2010 r. w Beskidzie Niskim, w okolicy Krempnej na kamienistej drodze prowadzącej przez las.
Odwłok samicy jest szerszy, a występujące na jego górnej powierzchni żółte plamy są większe niż u samca. Widzimy, że odwłok samicy jest szerszy i nie ma widocznych przewężeń ani rozszerzeń.
(foto JW)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Ta samica natomiast sfotografowana została rok wcześniej — 24 lipca 2009 r. w dzień upalny, słoneczny i bezwietrzny, także w Beskidzie Niskim, w okolicy Krempnej i Huty Polańskiej.
(foto JW)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Lekkie zbliżenie i skrzydła ważki zaczynają się unosić w gotowości do lotu. Moment później już było po wszystkim.
Z boku na odwłoku samicy występuje charakterystyczny czarno-żółty rysunek, inny niż na bokach samca.
(foto JW)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Na powiększeniu widać charakterystyczny żółto-czarny rysunek na boku tułowia oraz zielone (choć bardziej żółtawe niż u samca) oczy i żółte czoło samicy Onychogomphus forcipatus. Żółty „lampas” na odnóżach jest tu lepiej widoczny niż u pokazanego wyżej samca. Nogi samców są czarne z cienkim żółtym lampasem, samice zaś mają oprócz tego żółte plamy w górnej części ud tylnych nóg.
(foto JW)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Głowa samicy z przodu — na czole i nadustku występują czarne linie, wargi i żuwaczki są żółte. Zdjęcie zrobione 5 czerwca 2010 r. nad Kozim Brodem w okolicy Jaworzna i Ciężkowic.
(foto JL)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Odwłok samicy zakończony jest niewielkimi narządami analnymi, na ostatnich segmentach nie ma rozszerzenia ani ząbków po bokach.
(foto JW)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
| |
|
Larwa/wylinka
|
| |
|
Wylinka znaleziona nad Jeziorem Czyste we Wdzydzkim Parku Krajobrazowym. Ma ona zadziwiająco niewielkie narządy analne w porównaniu do narządów imago.
(foto PBu)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
