|
Strona główna |
Ważki-menu | Słownik | Etapy życia | Drapieżnictwo | Historia | Biotopy | Literatura | Linki |
|
Od autorki |
Systematyka ważek |
Budowa ważki |
Zachowania rozrodcze |
Procesy życiowe |
Czas lotów |
Ważki dużych miast |
Wasze obserwacje |
Ważki w filatelistyce |
|
Iglica mała
Nehalennia speciosa |
|
|
||||||||||||||||||||||||||
| Występowanie | |
|
Występowanie Nehalennia speciosa w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce
1 — obecny rozerwany zasięg 2 — prawdopodobny zasięg historyczny 3 — pojedyncze stanowiska 4 — obszar poza zasięgiem występowania 5 — punkty, w których wykonano zdjęcia:
PM — Piotr Mikołajczuk — powiat Mińsk Mazowiecki EM — Ewa Miłaczewska — powiat Mińsk Mazowiecki PM — Piotr Mikołajczuk — powiat Biała Podlaska i powiat Radzyń Podlaski |
| Biotop | |
|
Nehalennia speciosa zasiedla wody kwaśne i mało żyzne, są to najczęściej małe zbiorniki, niewielkie jeziora, zalane partie torfowisk sfagnowych, rzadziej torfianki. Warunkiem zasiedlenia tych wód jest występowanie specyficznej roślinności: pła torfowcowego poprzerastanego turzycami. Nehalennia speciosa lokuje się najchętniej na granicy pła i wody, a związana jest nierozerwalnie z kilkoma gatunkami turzyc, najczęściej turzycy bagiennej Carex limosa lub/i turzycy nitkowatej C. lasiocarpa rzadziej turzycy dzióbkowatej C. rostrata. Najchętniej przebywa wśród nich i przemieszcza się latając powoli, na krótkie dystanse ze źdźbła na źdźbło. Aby dowiedzieć się więcej przeczytaj — Czerwona Księga Zwierząt — Bezkręgowce.
Ochrona Nehalennia speciosa polega przede wszystkim na dbałości o zasiedlane przez nią zbiorniki, wyklucza wyręb lasu, osuszanie terenów i wszelką zmianę stosunków wodnych. Dla iglicy małej Nehalennia speciosa wymagane jest ustalenie całorocznej strefy ochrony w promieniu do 100 m od miejsca rozrodu i regularnego przebywania (Dz. U. Nr 92, poz. 880.). |
|
|
Typowy biotop, na którym w tej części kraju, w czerwcu i lipcu można spodziewać się Nehalennia speciosa. Brzegi tego pośredniego torfowiska, zarastają płem torfowcowym poprzerastanym gęsto turzycami. Bliżej brzegu rośnie pas situ, który nie jest specjalnym obiektem zainteresowania iglicy małej. Wokół zbiornika rośnie las sosnowy z nielicznymi brzozami i wierzbami na brzegu. Las ten nie zacienia akwenu, a jedynie osłania go od wiatru. W 2010 roku około 20 czerwca Piotr Mikołajczuk, przy moim skromnym współudziale, odkrył na Mazowszu 3 nowe stanowiska iglicy małej. Znajdują się one w odległości około 4 kilometrów od siebie, a więc można o nich powiedzieć, że jest to skupisko stanowisk. Następne dwa stanowiska kilka dni później Piotr odkrył na Podlasiu. Ci z Czytelników, którzy regularnie odwiedzają moją stronę poznają z pewnością akwen nazywany czasem przeze mnie „leśnym jeziorkiem”. Znajduje się on pomiędzy wydmami niedaleko wsi Gęsianka-Borowe, po przeciwnej niż wieś stronie rzeki Rządzy. Jest to kwadrat UTM EC49. (foto EM) |
|
To fragment większego obszaru, zbiornik Torfisko między wsiami Ludwinów i Mistów w gminie Jakubów (UTM EC48). Jest to torfowisko niskie, miejscami mieszane — i tu występują torfowce i turzyce. Jedynie woda jest nieco mniej kwaśna niż na stanowisku wymienionym wyżej. Tu też występują iglice małe Nehalennia speciosa, w miejscu eksplorowanym przez Piotra nie było ich wiele, ale obszar jest bardzo duży i z pewnością trzeba będzie spędzić dużo czasu na jego badaniu.
(foto EM) |
|
To trzecie stanowisko. Zbiornik jest całkowicie pokryty płem torfowcowym i turzycami, tylko na brzegach występuje sit. Jest to zbiornik najmniejszy, całkowicie otoczony lasem sosnowym, położony najdalej od siedzib ludzkich o około pół kilometra na północ od „leśnego jeziorka” w kwadracie UTM EC49. Piotr na tym zdjeciu pokazuje nam palcami literę „S”, jak speciosa, tym samym informując, co znalazł brodząc wśród turzyc. (foto PM z samowyzwalaczem) |
|
Ważek jest dużo. Wszystkie jednakowe, jeszcze nie odróżniam płci. Na tym zdjęciu jest sześć osobników, każdy zaznaczony żółtą strzałką. Siedzą na turzycy nitkowatej i na sitach. (foto EM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Tu tylko trzy, wszystkie jednakowe. Spłoszone odlatują powoli i niezbyt daleko, ale wśród gęstych źdźbeł turzyc łatwo giną z oczu. Barwą przypominają mikroskopijne pałątki Lestes virens, ale pałątka to przy nich helikopter — pałątka mała ma 37 mm długości, a te maleństwa najwyżej 26 mm. Dalej idzie sam Piotr, jest ode mnie dużo lżejszy i nie grzęźnie w bagnie tak jak ja. Znacznie też mniej tratuje pło. Wiem, że przyniesie dobre zdjęcia — nie czuję o to zazdrości. (foto EM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
W chwili, gdy to piszę (22.06.2010r.) otrzymałam wiadomość od Piotra, który wczoraj pojechał do Międzyrzeca Podlaskiego do domu. Dziś odwiedził swoje ulubione bagienka koło Żulinek niedaleko Komarówki w powiecie Radzyń Podlaski (UTM FC34)i znalazł tam Nehalennia speciosa na stanowisku, którego zdjęcie znajduje się obok. Piotr pisze: „Najpierw jest las, dalej zalewisko z sitami, następnie pło z sitami i wełniankami (ale stoją na nim również dość liczne niewielkie drzewa). Po czym głębokość nagle zwiększa się i od tego miejsca zaczyna się mszar dywanowy który w dużej części nie jest porośnięty przez turzyce czy sity. Natomiast porasta go licznie czermień błotna. Natomiast w dalszej części tego mszaru zaczyna się pas turzyc (prawdopodobnie turzyc bagiennych) — zupełnie niedostępny. Niestety obserwowałem osobniki Nehalennia speciosa tylko w strefie sitów — a tam nie ma ich zbyt wiele, doliczyłem się ponad 30. Do strefy wąskolistnych turzyc nie miałem jak dojść — za strefą sitów jest strefa mszaru dywanowego, i dopiero po nim turzyce. A na taki niestabilny dywanik (to jest coś zupełnie innego i bardziej niebezpiecznego niż pło) nie mam zamiaru wchodzić”. Następne odkrycie Piotra nastąpiło dzień później koło wsi Misie w powiecie bialskim (UTM FC15). (foto PM) |
| Samiec | |
|
Młody samiec Nehalennia speciosa. Ma jeszcze niewybarwione oczy i szkliste skrzydełka.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Ten nabrał już jaskrawszych barw, żyłki skrzydeł i pterostigma stały się wyraźnie ciemniejsze.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
A ten ma pięknie zabarwione na jaskrawoniebieski kolor oczy. To już dojrzały osobnik.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Z wiekiem ważki te nabierają miedzianego połysku na metalicznie zabarwionych górnych powierzchniach ciała. Pod tym względem również przypominają pałątki.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Cechą charakterystyczną tej ważki jest jasnoniebieska (choć, jak zobaczymy dalej, u samic może być i innej barwy) linia z tyłu głowy, pomiędzy oczami. Nogi ważki mają białe uda i ciemne golenie i stopy. Ciało jest przeważnie zabarwione z wierzchu metalicznie zielono, a od spodu na niebiesko.
(foto PM) |
|
Odwłok samca zakończony jest króciótkimi narządami analnymi, z których górne mają kształt pazurków, a dolne są większe, niebieskie i „pękate”. Pterostigma jest jasna, z czasem ciemniejąca od środka ku brzegom. (foto PM) |
| Samica | |
|
To samiczka Nehalennia speciosa, dopiero przeobrażona, a wylinka wisząca pod nią została zabrana przez Piotra do kolekcji.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Ta samiczka już zaczyna wybarwiać się na niebiesko.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
O tej raczej można powiedzieć, że jest zielonkawa.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Ta jest niebieska z jaskrawoniebieskimi oczami, wygląda na dojrzałą.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Niektóre samice są rude. Rude są również linie między oczami, same oczy, a nawet pterostigmy. K.-D. Dijkstra (Field Guide to the Dragonflies of Britain and Europe) uważa, że samice rudzieją z wiekiem, natomiast w książce pod red. K. Sternberga i R. Buchwalda, 1999 — Die Libellen Baden-Württembergs czytamy o barwnych wariantach samic Nehalennia speciosa — niebieskim i rudym (pomarańczowobrązowym), przy czym dla tego drugiego wariantu przytoczone jest zdjęcie z Polski. (foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Zachowania rozrodcze | |
|
Jeszcze tego samego dnia nad „leśnym jeziorkiem” zobaczyliśmy pierwsze kopulujące pary. Wydaje się (po krótkiej jednak obserwacji), że samice biorące udział w godach były zawsze rude. Jeśli jest to forma dojrzała, to nic dziwnego, że częściej ją widzimy podczas kopulacji niż samice niebieskie. Jeśli zaś jest to inna forma barwna, to nie można wykluczyć, że jest dla samców bardziej atrakcyjna od androchromatycznej formy niebieskiej.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Para taka jest naprawdę maleńka. Przed obiektywem ucieka jeszcze wolniej niż pojedyncza ważka, co jest oczywiste.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Larwa/wylinka | |
|
Znaleźliśmy 8 wylinek, tylko jedna miała skrzelotchawki i to niezupełnie kompletne. Żadna z naszych ważek nie ma aż tak małej larwy. Sfotografowałam tę wylinkę specjalnie koło miarki, aby pokazać jak jest maleńka.
(foto EM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Jeszcze jedno zdjęcie, które jest chyba nieco ostrzejsze i bogatsze w szczegóły. Znalezienie wylinek jest dowodem na rozród w tym miejscu. Nie wydaje mi się, aby tak mała i słaba ważka, przelatująca niespiesznie z jednego źdźbła turzycy na drugie, była w stanie pokonać większe odległości.
(foto EM) |
| Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI. |