Pałątka mała
Lestes virens


Rozmiary: Długość ciała Lestes virens wynosi do 37 mm
Rozpiętość skrzydeł dochodzi do 45 mm — to najmniejsza z naszych pałątek
Czas występowania
imagines:
VI-X, w mojej okolicy (EM) koniec VI-IX
Obszar występowania: Lestes virens spotykamy w całym kraju, choć rzadziej w obszarach górskich, co przedstawia załączona mapka

NA SKRÓTY
Występowanie
Biotop
Samiec
Samica
Zachowania rozrodcze
Galeria zdjęć

Zdjęcia: Paweł Bednarek
Paweł Buczyński
Paweł Jędryczak
Andrzej Kucharski
Leszek Matacz
Piotr Mikołajczuk
Ewa Miłaczewska
Krzysztof Przondziono
Michał Wolny
Tekst: Ewa Miłaczewska
© Ewa Miłaczewska

 

Występowanie
 
Występowanie Lestes virens w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce

1 — obszar powszechnego występowania

2 — obszar występowania lokalnego, rzadkiego

3 — punkty, w których wykonano zdjęcia:
PB — Paweł Bednarek — Las Karolewski, okolice Pabianic
PBu — Paweł Buczyński — Kampinoski Park Narodowy, Gryżyński Park Krajobrazowy
PJ — Paweł Jędryczak — Gdynia
AK — Andrzej Kucharski — Uherce Mineralne
LM — Leszek Matacz — Suliradzice woj. dolnośląskie
PM — Piotr Mikołajczuk — Międzyrzec Podlaski i okolice
EM — Ewa Miłaczewska — Wola Polska i okolice, pow. Mińsk Mazowiecki
KPrz — Krzysztof Przondziono — Ruda Śląska – Kochłowice
MW — Michał Wolny — Grabówka woj. opolskie
 
 
Biotop
Pałątki małe Lestes virens występują nad wszelkiego typu wodami stojącymi i jak wszystkie Lestidae lubią małe, płytkie zbiorniki wodne oraz płytkie zatoki większych jezior, żwirowni, torfianek z roślinnością szuwarową na brzegach.
 
 
Sztuczne, uszczelnione folią oczko wodne na działce rekreacyjnej (UTM EC49) położonej na gruntach wsi Wola Polska w pow. Mińsk Mazowiecki. Tu pojawiało się pięć gatunków pałątek i wszystkie składały jaja.
(foto Ewa Miłaczewska)
Torfisko to 11-hektarowy obszar torfowiska niskiego (UTM EC48) z dużym lustrem wody znajdujący się między wsiami Mistów i Ludwinów w pow. Mińsk Mazowiecki.
(foto Ewa Miłaczewska)
 
 
Moje ulubione leśne jeziorko, czyli torfowisko przejściowe z lustrem wody koło wsi Gęsianka (UTM EC49) w powiecie Mińsk Mazowiecki.
(foto Ewa Miłaczewska)
Długie Bagno w Kampinoskim Parku Narodowym (UTM DD80).
(foto Paweł Buczyński)
 
 
Płytka zatoka ogromnej żwirowni koło Międzyrzeca Podlaskiego (UTM FC25).
(foto Piotr Mikołajczuk)
Piaskownia z kilkoma płytkimi zbiornikami koło miejscowości Grabówka niedaleko Kędzierzyna-Koźla (UTM CA07) w woj. opolskim.
(foto Michał Wolny)
 
 
Czarny Staw — zbiornik pożwirowy (tzw. Złoże H) w Uhercach Mineralnych (UTM FV07).
(foto Andrzej Kucharski)
Torfianka koło miejscowości Grabin w pobliżu Gryżyńskiego Parku Krajobrazowego (UTM WT17).
(foto Paweł Buczyński)
 
 
Zbiornik przy ulicy Górnośląskiej w Kochłowicach w konurbacji Górnego Śląska (UTM CA47).
(foto Krzysztof Przondziono)
Gdynia — rezerwat Kępa Redłowska (UTM CF44).
(foto Paweł Jędryczak)
 
 
Samiec
 
To jedno z pierwszych moich zdjęć samca Lestes virens zrobione 21 sierpnia 2005 roku. Dopiero oglądając je na komputerze dostrzegłam, że te drobne pałątki mają brązowe pterostigmy, a samce mają niebieskawe tylko dwa ostatnie segmenty odwłoka. Różni je to od nieco większych samców Lestes sponsa, u których niebieskie są również dwa pierwsze segmenty. W ten sposób, po oznaczeniu ich na zdjęciach, nauczyłam się rozpoznawać je w terenie.

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Dojrzałe samce Lestes virens mają granatowe oczy! Doskonale na tym zdjęciu widać również trzy położone między oczami złożonymi małe, czarne, przyoczka oraz maciupeńki aparat gębowy.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
To malutki fragment zdjęcia zrobionego 14 września 2010 r. przez Pawła Bednarka z Pabianic. Widzimy tu między ciemnoniebieskimi oczami samca metalicznie połyskujący, zielony wierzch głowy z przyoczkami na ciemieniu. Tył głowy jest natomiast żółty, od zielonego wierzchu odgraniczony wyraźną, gładką linią. Widzimy również krótką, cienką szyję ważki i dwubarwny wierzch przedtułowia — przedplecze.

(foto Paweł Bednarek)
 
Samiec napotkany 21 sierpnia 2015 roku, podczas Sympozjum, nad torfianką w pobliżu miejscowości Grabin, poza zachodnią granicą Gryżyńskiego Parku Krajobrazowego.

(foto Paweł Buczyński)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
18 sierpnia 2007 roku — młodziutki, właściwie niemal teneralny, samiec sfotografowany w okolicy Woli Polskiej pow. Mińsk Mazowiecki. Ma jeszcze szkliste skrzydła, białe pterostigmy i zupełnie białe narządy analne.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
To młody jeszcze samiec pałątki małej Lestes virens. Tu widać, że pudrowe zabarwienie ostatnich segmentów odwłoka u młodzieży jest ledwie widoczne i spod niego prześwituje metaliczna zieleń z miedzianym połyskiem.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Jeszcze jeden młody samiec — oczy ma jeszcze beżowe, co świadczy o jego młodym wieku, poza tym jest już niemal prawidłowo wybarwiony.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Tu też widzimy młodego jeszcze samca, co można poznać po niewybarwionych na niebiesko oczach. Pod spodem 2 segmentu odwłoka możemy zaobserwować niewielkich rozmiarów wtórny aparat kopulacyjny.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
Ten samiec również prezentuje wtórny aparat kopulacyjny. Widzimy też wyraźne żółte pasy po wewnętrznej stronie odnóży.

(foto Paweł Bednarek)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Dojrzały samiec sfotografowany 29 sierpnia 2012 roku nad Czarnym Stawem w Uhercach Mineralnych.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Ten (odwrócony) fragment powyższego zdjęcia pokazuje ostatnie segmenty odwłoka i narządy analne samca w powiększeniu: górne są duże, ciemne, w kształcie cęgów, dolne bardzo małe, proste, ciemne. U młodszych osobników analne narządy wewnętrzne są jasne.

(foto Andrzej Kucharski)
 
To też narządy analne samca w nieco innym ujęciu.

(foto Piotr Mikołajczuk)
 
 
Samica
 
Samica pałątki małej od samca wyraźnie różni się całkowicie zielonym ubarwieniem. Wierzch ciała jest ciemnozielony, metalicznie błyszczący, zaś spód matowy, jasnozielony. Oczy jej są zielone. Z daleka nie różni się niczym od innych samic pałątek. Ale z bliska...

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Narządy rozrodcze samicy. Pokładełka nie wystają poza dziesiąty segment odwłoka. Walwy jasne z ciemnymi, drobnymi ząbkami na dolnej krawędzi.

(foto Piotr Mikołajczuk)
 
Następna samiczka, tym razem dużo wyraźniej wybarwiona.

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
To bardzo młodziutka samiczka Lestes virens. Ciekawe jest to, że w stanie spoczynku trzyma skrzydła złożone wzdłuż odwłoka, nie w kształcie litery delta tak, jak osobniki dorosłe. Zdjęcie zrobiłam 7 czerwca 2005 roku nad torfowiskiem koło wsi Gęsianka w powiecie Mińsk Mazowiecki.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
 
Zachowania rozrodcze
 
23 września 2010 r. nad leśnym jeziorkiem pałątki małe latają, łączą się w pary i składają jaja w najlepsze. Ciągle jest ich dużo.


(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
21 sierpnia 2012 r. okolice miejscowości Suliradzice (UTM XT70), gmina Krośnice, nad zarastającym śródleśnym stawem o powierzchni ok. 4 ha.


(foto Leszek Matacz)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Ta sama para w zbliżeniu.


(foto Leszek Matacz)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
I jeszcze raz od innej strony.


(foto Leszek Matacz)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Tu widzimy w jaki sposób samiec, podczas kopulacji, chwyta samicę za tylny, grubszy brzeg przedplecza. Na spodzie 9 segmentu odwłoka możemy też zaobserwować jego pierwotny aparat kopulacyjny.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
Tandem Lestes virens podczas składania jaj. Wszystkie gatunki pałątek robią to podobnie, choć pozostawione przez nie ślady są różne, wszystkie wkłuwają jaja pod korę wierzby, brzozy, czy innych drzew z nisko nad wodą zwisającymi gałęziami. Często wykorzystują też inne rośliny, jak sit, czy skrzypy. Nad naszym oczkiem wodnym składają jaja w pędy kwiatowe funkii (hosty) i dlatego wycinam zeszłoroczne rośliny dopiero wiosną, aby nie zniszczyć jaj.
Jaja zimują w miejscu, gdzie zostały złożone i dopiero wczesną wiosną wylęgają się z nich pronimfy, które spadają do wody i niemal natychmiast przemieniają się w larwy. Po kilku wylinkach, już tego samego roku latem wylatują imagines.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
Lubię to zdjęcie, choć nie zachwyca ostrością. Pokazuje natomiast jak blisko siebie pary Lestes virens mogą składać jaja, a zabawne jest doskonałe, choć zapewne przypadkowe, rytmiczne zsynchronizowanie ruchów.
Obserwowałam je przez dłuższą chwilę i cały ten czas poruszały się, jakby jedna para była cieniem drugiej.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
 
Galeria zdjęć
 
 
Samiec Lestes virens z Woli Polskiej pow. Mińsk Mazowiecki.
(foto Ewa Miłaczewska)
18 sierpnia 2007 roku — samica sfotografowana w okolicy Woli Polskiej pow. Mińsk Mazowiecki.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
18 sierpnia 2007 roku — samiec sfotografowany w Woli Polskiej pow. Mińsk Mazowiecki.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
18 sierpnia 2007 roku — samiec sfotografowany w Woli Polskiej pow. Mińsk Mazowiecki.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
18 sierpnia 2007 roku — samiec sfotografowany w Woli Polskiej pow. Mińsk Mazowiecki.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
23 września 2010 roku — samiec sfotografowany w okolicy wsi Gęsianka pow. Mińsk Mazowiecki.
(foto Ewa Miłaczewska)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.

Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI.

Porównanie wszystkich pałątek spotykanych w Polsce można obejrzeć na stronie: PAŁĄTKA LESTES.