|
Strona główna |
Ważki-menu | Słownik | Etapy życia | Drapieżnictwo | Historia | Biotopy | Literatura | Linki |
|
Od autorki |
Systematyka ważek |
Budowa ważki |
Zachowania rozrodcze |
Procesy życiowe |
Czas lotów |
Ważki dużych miast |
Wasze obserwacje |
Ważki w filatelistyce |
|
Oczobarwnica większa
Erythromma najas |
|
|
||||||||||||||||||||
| Występowanie | |
|
Występowanie Erythromma najas w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce
1 — obszar występowania 2 — obszar poza zasięgiem występowania 3 — punkty, w których wykonano zdjęcia:
PB — Paweł Bednarek — Pabianice LB — Leszek Bielecki — okolice Brzegu Dolnego MK-O — Małgorzata Kraków-Okine — Kępa Potocka w Warszawie PM — Piotr Mikołajczuk — Międzyrzec Podlaski |
| Biotop | |
| Erythromma najas występuje pospolicie w całej Polsce z wyjątkiem obszarów górskich powyżej 500 m. Lubią wody stojące: stawy, jeziora — raczej duże zbiorniki, oraz wody wolno płynące takie, jak np. kanały melioracyjne. Istotne dla nich jest występowanie roślin z pływającymi liśćmi, jak np. grzybienie, grążele i rdestnice, na których — jak podaje Wendzonka J., 2002 — lubią siadać zwłaszcza samce. Często przelatują tuż nad wodą szybkim, zdecydowanym lotem po liniach zbliżonych do prostych. | |
|
W takim właśnie miejscu, nad brzegiem żwirowni w Międzyrzecu Podlaskim, Piotr obserwował oczobarwnice większe.
(foto PM) |
|
A to cel licznych wycieczek za miasto robionych przez Leszka Bieleckiego z Brzegu Dolnego.
(foto LB) |
| Samiec | |
|
Młodociany samiec, zupełnie jeszcze niewybarwiony, z zielonymi oczami, zaobserwowany 14 czerwca 2011 r. na Kępie Potockiej w Warszawie.
(foto MK-O) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Spotkany na przełomie maja i czerwca młody samiec Erythromma najas nie jest jeszcze wybarwiony na niebiesko i wygląda bardzo podobnie do samicy. Jednak dziewiąty i dziesiąty segment odwłoka ma wyraźnie lekko niebieskawe zabarwienie, widoczny jest również wtórny aparat kopulacyjny.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
W drugiej połowie czerwca samce są już przeważnie dojrzałe. Boki tułowia oraz pierwszy i dwa ostatnie segmenty odwłoka przybrały jaskrawoniebieską barwę. Jest to cecha odróżniająca samce oczobarwnic większych Erythromma najas od samców oczobarwnic mniejszych Erythromma viridulum (zdjęcie poniżej).
(foto PM) |
|
Erythromma najas (dolne zdjęcie) są naprawdę podobne do swoich „mniejszych sióstr” Erythromma viridulum, u których na odwłokach niebieskie są również boki i spód ósmego segmentu, miejsca te zostały zaznaczone strzałkami.
(foto PM) |
|
Czasem udaje się zauważyć, jak jedzą drobne owady, lub czyszczą żuwaczki po jedzeniu.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Taki właśnie moment posiłku sfotografował Leszek niedaleko Brzegu Dolnego. Mucha w naprawdę ogromnym tempie była konsumowana przez oczobarwnicę. Nie widać, żeby ważka używała kończyn do przytrzymywania ofiary.
(foto LB) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Zaciekawiło mnie to, że w okolicy bioder łuszczy się u tego samca oskórek. Pierwszy raz to widzę.
(foto LB) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Wierzch tułowia i odwłoka Erythromma najas są czarne, metalicznie połyskujące. Pterostigmy też są czarne, a oczy tych ważek wręcz kłują nasze głęboką czerwienią.
Podobnie wygląda to u samic. (foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Samce siadają na nadwodnych roślinach, wybierając najchętniej te, które są bardziej oddalone od suchego lądu. Stamtąd obserwują okolicę...
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
... od czasu do czasu zmieniają punkty obserwacyjne wykonując szybki przelot nad wodą. Siadają w miejscach trudno dostępnych, na wiszących nad wodą gałązkach wierzbowych, a Piotr musiał brodzić w wodzie robiąc im te zdjęcia.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Samica | |
|
Tymczasem samiczki są mniej widoczne, czarno-zielone, siadają dyskretnie w gęstwinie krzewów lub na roślinach nadwodnych.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Ich oczy są pomarańczowe, jaśniejsze od spodu i dużo jaśniejsze niż oczy samców, choć mogą przybierać również czerwonawą barwę.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Niebieski kolor pojawia się również na ciałach samiczek, ale tylko pomiędzy czarnymi segmentami zwłaszcza ostatnich członów odwłoka, co widać właściwie tylko na powiększeniach zdjęć. Młode samice, które nie mają jeszcze właściwie wybarwionych oczu, są bardzo podobne do samic pałątek i łatwo je z nimi pomylić. Trzeba pamiętać o tym, że odwłoki oczobarwnic są bardziej czarne. (foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Zachowania rozrodcze | |
|
Wkrótce oczobarwnice zaczęły łączyć się w pary.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Piotr udokumentował to na kilku zdjęciach.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Na tym dobrze widać różnicę w kolorze oczu samca i samicy... ale w obu tych parach oczu błyszczy szczęście!
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Zdjęcia wykonane zostały 24 maja 2011 r. w Pabianicach. Teraz zaczyna się najtrudniejsze zadanie. Ważki szukają roślin pływających lub płytko zanurzonych. Przysiadają na nich w tandemie i samica zaczyna składanie jaj wkłuwając je w tkanki roślinne. (foto PB) |
|
Często zanurza się przy tym coraz głębiej.
(foto PB) |
|
Samiec trzyma ją cały czas i opuszcza się pod wodę wraz z nią. Cały czas bacznie obserwuje konkurentów.
(foto PB) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Samica dłuższy czas pozostaje w całkowitym zanurzeniu bez kontaktu z powietrzem atmosferycznym. W końcu tandem rozłącza się i wylatują oboje nad wodę.
(foto PB) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Larwa/wylinka | |
|
1 maja 2010 r. otrzymałam od Piotra Mikołajczuka zdjęcia larw Erythromma najas. Jest to bardzo interesująca larwa — pośród wszystkich lątkowatych Coenagrionidae — największa i przez to samo łatwa do oznaczenia. Jej długość mierzona bez skrzelotchawek wynosi ponad 20 mm, a listkokształtne skrzelotchawki mają długość 8-9 mm.
(foto PM) |
|
Charakterystycznie ubarwione skrzelotchawki — mają 3 poprzeczne ciemne pasy (trochę podobne do tych, jakie występują u pałątek — patrz Lestes sponsa). Końcówki skrzelotchawek są łagodnie zaokrąglone.
W okolicach połowy skrzelotchawki charakterystyczny „ząbek” wyrastający z jej krawędzi, a u jego podstawy ciemna plamka.
Zdjęcia skrzelotchawek, rzecz jasna, Piotr wykonał korzystając z zeszłorocznej wylinki. Nie wyrywał skrzelotchawek żywej larwie pokazanej na poprzednim zdjęciu, ani żadnej innej. (foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI. |