|
Strona główna |
Ważki-menu | Słownik | Etapy życia | Drapieżnictwo | Historia | Biotopy | Literatura | Linki |
|
Od autorki |
Systematyka ważek |
Budowa ważki |
Zachowania rozrodcze |
Procesy życiowe |
Czas lotów |
Ważki dużych miast |
Wasze obserwacje |
Ważki w filatelistyce |
|
Nimfa stawowa
Enallagma cyathigerum |
|
|
|||||||||||||||||||
| Występowanie | |
|
Występowanie Enallagma cyathigerum w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce
1 — obszar występowania 2 — punkt, w którym wykonano zdjęcia:
PM — Piotr Mikołajczuk — Międzyrzec Podlaski JW — Jarosław Wenta — okolice Zakopanego |
| Biotop | |
| Nimfa stawowa Enallagma cyathigerum to mała, niebiesko-czarna ważka, pospolicie występująca w całej Polsce i niemal całej Europie. Jest u nas jedynym gatunkiem z rodzaju Enallagma. Zasiedla wody stojące, przede wszystkim jeziora, a nieco rzadziej stawy — na przekór nazwie. Ważkę tę obserwowaliśmy w różnych miejscach w Polsce, jednak tę stronę postanowiłam w całości oprzeć na zdjęciach Piotra, które pokazują, że dokładnie prześledził on wszystkie najważniejsze różnice występujące u tego gatunku. Nimfy stawowe obserwował przez trzy lata (2006-2008). | |
|
W takim miejscu, nad brzegiem żwirowni w Międzyrzecu Podlaskim, Piotr obserwował nimfy stawowe.
(foto PM) |
|
A to jeden z kilku stawów rybnych w pobliżu wsi Gołębiówka, gdzie oglądaliśmy te ważki razem. Jak różne środowisko mogą zamieszkiwać nimfy stawowe Enallagma cyathigerum niech świadczy fakt, że napotykam je również nad kwaśną wodą leśnej torfianki (torfowisko pośrednie) koło wsi Gęsianka w powiecie Mińsk Mazowiecki. (foto PM) |
| Samiec | |
|
Najczęściej widujemy samce siedzące na roślinności szuwarowej. Wyglądają jak niemal poziome niebieskie kreseczki. Siedząc tak nieraz w licznym towarzystwie oczekują przylotu samic. Na pierwszy rzut oka wyglądają tak samo jak łątki dzieweczki Coenagrion puella.
Samce nimfy stawowej Enallagma cyathigerum są niebiesko czarne. Ale wcale nie wszystkie są jednakowo ubarwione. (foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Cechą charakterystyczną rodzaju nimfa (Enallagma) — której Enallagma cyathigerum jest jedynym przedstawicielem w Polsce — jest to, że na tylnych skrzydłach, pólka położone za pterositgmą podzielone są przez drobne żyłki na jeszcze mniejsze komórki. Udało mi się uzyskać z jednego ze zdjęć Piotra dostateczne powiększenie, aby to pokazać. Miejsce wskazuje strzałka.
A więc: jeśli u małej, niebieskiej ważki uda nam się zaobserwować takie pólka, jest to bez wątpliwości nimfa stawowa Enallagma cyathigerum. (foto PM) |
|
Na „obramowanym” na niebiesko przedpleczu (pronotum) występują dwie owalne niebieskie plamki. Na drugim segmencie odwłoka występuje plamka w kształcie grzybka. Plamka ta może być zaokrąglona, jak prawdziwy grzybek.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Może też, jak na zdjęciu obok, być zakończona szpicem skierowanym ku przodowi. Niebieskie plamki za oczami, mają kształt łezki o nieco poszarpanych brzegach, co widać po powiększeniu zdjęcia. (foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Książka Sternberga i Buchwalda w „Die Libellen Baden-Württembergs” podaje kilka czarnych znaków występujących na pierwszych trzech segmentach odwłoka. |
|
Podobnie jak u łątek dzieweczek segmenty S8 i S9 odwłoka samców są niebieskie. Segmenty S7-S3 mają w tylnej części różnej szerokości czarne plamki na wierzchniej stronie, zakończone szpicem skierowanym ku przodowi.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
I tu właśnie pojawia się następna różnica w ubarwieniu samców gatunku Enallagma cyathigerum. Na zdjęciu powyżej szerokie są tylko czarne plamki na S6 i S7. Tu szerokie są na segmentach S3-S7.
Nimfy stawowe Enallagma cyathigerum, jak wszystkie Zygoptera oprócz pałątek (patrz — Procesy życiowe — Odpoczynek), zwykle w pozycji spoczynkowej trzymają skrzydła złożone wzdłuż tułowia — ten samiec trzyma je zupełnie wyjątkowo w pozycji „delta” — jak pałątki. Siedział tak jakiś czas, więc raczej nie próbował wystartować do lotu. (foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Czarne plamki (pasy) mogą mieć różne kształty, mogą być obłe, szpiczaste i powycinane w kształcie stalówki pióra, jak tu na 3 segmencie osobnika po prawej stronie zdjęcia.
Można śmiało powiedzieć, że kształt i rozmiary czarnych plamek na ciałach samców nimf stawowych nie mają większego znaczenia przy oznaczaniu gatunku. W książce Dijkstry i Lewingtona — „Field Guide to the Dragonflies of Britain and Europe” czytamy, że ciemniej zabarwione nimfy stawowe, o szerszych czarnych plamkach na odwłokach spotykamy przeważnie we wschodniej i północnej części obszaru występowania. Międzyrzec Podlaski pewnie leży już w rejonie wschodnim. (foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Samica | |
|
Jakby nie dość było różnic u samców, samice też nie są jednakowe. Niedojrzałe samice są beżowożółte, podobne nieco do samic straszek, od których różni je drobny szczególik — o czym będzie za chwilę. Dojrzałe samice mogą być bądź to beżowozielonkawe, bądź niebieskie jak samce.
Obok — dojrzała samica nimfy stawowej. To najczęściej spotykane ubarwienie — beżowozielone. Tej samej barwy są oczy ważki i plamki umieszczone za nimi. (foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Tu odwłok samiczki o beżowożółtym zabarwieniu, świadczącym o jej młodym wieku. Można pomylić ją ze straszką, gdyby nie fakt, że na spodzie tylnego brzegu segmentu ósmego występuje charakterystyczny dla tego gatunku kolec. Na zdjęciu obok pokazany jest on strzałką.
(foto PM) |
|
Beżowozielonkawa samica z Podhala. Bardzo wyraźnie widać tu charakterystyczny dla gatunku kolec.
(foto JW) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Nieco rzadziej spotykamy formę niebieską (androchromatyczną). Niebieskie samice mają również niebieskie plamki za oczami, ale oczy ich są brązowo-zielone.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Z wierzchu segmenty odwłoka samicy są niemal całkowicie czarne. Takie czarne zabarwienie mają wszystkie samice, niezależnie od koloru reszty ciała.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Zachowania rozrodcze | |
|
Pary kopulują na trawach, roślinności szuwarowej, nadbrzeżnych krzewach. Zwykle w pobliżu wody.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
To zdjęcie zrobił Piotr w pierwszym roku obserwacji nimf stawowych. Pięknie widać na nim jak samiec trzyma samicę przydatkami analnymi za przedplecze.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Tę parkę tworzą dwa niebieskie osobniki. Piotr fotografował je w 2007 roku będąc w lecie z krótką wizytą u nas na działce. Objeździliśmy wówczas okolicę, a te nimfy stawowe spotkaliśmy nad stawami rybnymi koło Gołębiówki w powiecie kałuszyńskim.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Ta sama para oglądana z boku.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI. |