|
Występowanie
|
| |
|
Występowanie Aeshna mixta w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce
1 — obszar występowania
2 — obszar poza zasięgiem występowania
3 — punkty, w których wykonano zdjęcia:
PB — Paweł Bednarek — Pabianice
PBu — Paweł Buczyński — Żelizna, pow. Radzyń Podlaski
MK — Michał Kaczorowski — Warszawa
PM — Piotr Mikołajczuk — Międzyrzec Podlaski i okolice
EM — Ewa Miłaczewska — Wola Polska i okolice, pow. Mińsk Mazowiecki
AWW — Antoni W. Wysowski — Krzywólka pow. suwalski
|
| |
| |
|
Biotop
|
|
Aeshna mixta zasiedla raczej płytkie zbiorniki bogate w wysoką roślinność szuwarową, szczególnie trzciny. Występuje powszechnie nad różnego typu wodami.
|
| |
|
Piotr Mikołajczuk przyglądał się żagnicom jesiennym wkrótce po ich przeobrażeniu w Międzyrzecu Podlaskim nad brzegami żwirowni. Jest to ogromny zespół zbiorników, z których największy, około 40-hektarowy, widoczny jest na tym zdjęciu.
|
| |
|
Na zdjęciach widzimy międzyrzecką żwirownię w sierpniowy dzień. Niby nic takiego — woda, na przeciwległym brzegu pas starych drzew i kawałek piaszczystej plaży — na pierwszym planie trzciny utrudniające dostęp do wody. Proszę jednak powiększyć te niemal jednakowe zdjęcia i zobaczyć, co dzieje się wśród tych trzcin!
Na każdym z dwóch zdjęć widzę co najmniej 15 ważek w locie. Piotr twierdzi, że było ich mnóstwo i latały jak muchy obijając się o niego i wydając głośny szelest skrzydeł. Na długości około 15 metrów ścieżki nad brzegiem żwirowni widział ich setki. Były tam (jak mu się wydaje) dorosłe, w pełni wybarwione samce i samice.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Wszystkie zdawały się być zajęte raczej polowaniem, nie było tam żadnych zachowań rozrodczych. Piotr był tym zjawiskiem zachwycony i zaszokowany i wcale mu się nie dziwię, też chciałabym być tam w takiej chwili. Takie masowe wystąpienie dużych ważek to widok naprawdę wspaniały. Piotr nazwał to nawet „rojem”, choć wie doskonale, że zjawisko roju, czyli społeczeństwa u ważek nie występuje — ważka to samotny myśliwy — a jednak...
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
A jednak było to zespołowe polowanie.
We wrześniu 2009 roku Jacek Wendzonka napisał o masowych polowaniach ważek na forum entomologicznym: „Aeshna mixta to gatunek, który poluje w ten sposób, często większą ilością osobników. Spektakularnie wygląda to po wylocie, na przełomie lipca i sierpnia, kiedy duże jej ilości polują z dala od zbiorników, zajmując stanowiska np. na skrajach lasów. Tworzą wtedy „ścianę śmierci” — mało co się przez nią przedostaje...” — no i tak właśnie było w Międzyrzecu Podlaskim.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Samce nie próbują ze sobą walczyć ani o terytorium, ani o pojawiające się obok samice. Siadają obok siebie, latają razem — najwyraźniej czas polowania rządzi się swoimi prawami.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
| |
|
Samiec
|
| |
|
To młody samiec Aeshna mixta, którego spotkałam w ogrodzie w Woli Polskiej. W dolnej części zdjęcia widać mój palec. Powoli zbliżałam rękę do ważki i w końcu udało mi się pochwycić ją palcami za lewą parę skrzydeł. Pozwoliło to na łatwiejsze wykonanie zdjęć szczegółów anatomicznych pokazanych na następnych zdjęciach.
(foto Ewa Miłaczewska)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
To zdjęcie pokazuje dwa jasne pasy na boku tułowia. Na powiększeniu doskonale widać na każdym z segmentów odwłoka przetchlinki, poprzez które ważka oddycha. Jest to młody jeszcze samiec, nie do końca wybarwiony.
(foto Ewa Miłaczewska)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
To wtórny aparat kopulacyjny tego samego samca A. mixta, każdy gatunek ważki ma ten aparat inaczej zbudowany. Zapobiega to — obok różnego kształtu narządów analnych samca dopasowanych do kształtu głowy lub przedtułowia samicy — krzyżowaniu się gatunów.
(foto Ewa Miłaczewska)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Dojrzałe samce mają ubarwienie jaskrawoniebieskie i czarne, na bokach brązowego tułowia występują żółte pasy. Na tergitach śródtułowia („plecach”) występują małe, żółte plamki w kształcie przecinków. Oczy samców A. mixta są jaskrawoniebieskie.
Skrzydła mają czarne żyłki i ciemnobrązowe pterostigmy. W trójkątach środkowych obu par skrzydeł występują cztery komórki. W trójkątach analnych są trzy komórki.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Tu widzimy dojrzałego samca od strony grzbietowej. Ma on symetryczne niebieskie plamki na odwłoku i czarne narządy analne.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Narządy analne w zbliżeniu.
(foto Paweł Bednarek)
|
| |
|
Każda z żagnic ma charakterystyczny rysunek na pierwszych segmentach odwłoka. A. mixta ma pierwszy segment ciemny (brązowy), w osi drugiego segmentu występuje żółty trójkąt oraz czarno-niebieski rysunek, który u każdej z żagnic wygląda inaczej.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Z boku widać żółte pasy na tułowiu.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Na wierzchniej stronie tułowia ważka ma dwie małe żółte plamki w kształcie przecinków, o których pisałam już wyżej. Plamki te często bywają jeszcze mniej widoczne, a nawet zanikają.
Na czole ważki widać charakterystyczny czarny wzór — w kształcie litery „T”. Twarz ważki — czoło i nadustek, a także warga górna i wargi dolne są białe.
(foto Piotr Mikołajczuk)
|
| |
|
Z góry czoło może być bardziej żółte. Na tym zdjęciu po powiększeniu widać, że oczy ważki zbudowane są z tysięcy fasetek (ommatidiów).
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Jeszcze raz głowa samca Aeshna mixta tym razem z przodu.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
| |
|
Samica
|
| |
|
To samica sfotografowana przez Piotra w trakcie obserwacji polujących żagnic jesiennych. Samice ubarwione były mniej jaskrawo, zamiast jaskrawego niebieskiego koloru obecnego u samców tu widzimy blady turkusowy.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Oczy samic są ciemniejsze, prawie nie mają niebieskich błysków. Skrzydła tylne są zaokrąglone.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Brązowo turkusowe odwłoki samic nie są przewężone jak u samców. Żółte pasy na odwłoku są takie same jak u samców. Ciemne walwy osłaniają czarne pokładełka. Narządy analne mają kształt wąskich, prostych listków.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Bardzo piękne zdjęcie samicy A. mixta z boku.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
| |
|
Zachowania rozrodcze
|
| |
|
Wkrótce udało się Piotrowi zaobserwować i wykonać wiele zdjęć kopulujących na gałązkach wierzb par. Wykorzystywały w tym celu wierzbę, doskonale zdając sobie sprawę, że trzciny, trawy i inne rośliny zielne nie są w stanie bezpiecznie utrzymać ciężaru pary. Na tym zdjęciu widzimy z boku sposób w jaki samiec chwyta narządami analnymi za głowę samicy i jak samica pobiera nasienie.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Ta sama para fotografowana od strony grzbietowej. Wspaniale tu widać różnicę w budowie tylnego skrzydła u obu płci.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
| |
|
Larwa/wylinka
|
| |
|
Wylinka Aeshna mixta znaleziona w połowie lipca 2010 r. nad brzegiem żwirowni w okolicy Międzyrzeca Podlaskiego.
Jest krótka, bo jej długość dochodzi do 36 mm — podczas, gdy u larwy A. cyanea jest to 40-50 mm. Przy swojej niewielkiej długości wydaje się więc pękata. Widoczne tu kolce boczne dziewiątego segmentu mają długość taką samą jak segment dziesiąty.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
| |
|
Galeria zdjęć
|
| |
|
|
|
Zdjęcie Aeshna mixta w locie — niestety, nie wiem gdzie zostało zrobione. Jest to jedno z najpiękniejszych zdjęć ważki w locie, jakie dotąd widziałam.
(foto Mirosław „kerim” Kijewski)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
4 sierpnia w Warszawie nad Jeziorkiem Czerniakowskim.
(foto Michał Kaczorowski)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
| |
|
|
|
4 sierpnia w Warszawie nad Jeziorkiem Czerniakowskim.
(foto Michał Kaczorowski)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
5 sierpnia 2010 r. w Warszawie nad Łachą Potocką na Żoliborzu.
(foto Michał Kaczorowski)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
| |
|
|
|
14 lipca 2011 r. w Żeliźnie pow. Radzyń Podlaski — młoda samica Aeshna mixta.
(foto Paweł Buczyński)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
21 września 2011 r. w Krzywólce pow. suwalski — samiec żagnicy jesiennej na jesiennym tle.
(foto Antoni W. Wysowski)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
| |
|
|
|
21 września 2011 r. w Krzywólce pow. suwalski — samiec Aeshna mixta.
(foto Antoni W. Wysowski)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
21 września 2011 r. w Krzywólce pow. suwalski — ten sam samiec, te same trawy — inna głębia obrazu — tak powstaje zdjęcie, na którym doskonale możemy prześledzić wszystkie szczegóły budowy ważki.
(foto Antoni W. Wysowski)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
| |