|
Strona główna |
Ważki-menu | Słownik | Etapy życia | Drapieżnictwo | Historia | Biotopy | Literatura | Linki |
|
Od autorki |
Systematyka ważek |
Budowa ważki |
Zachowania rozrodcze |
Procesy życiowe |
Czas lotów |
Ważki dużych miast |
Wasze obserwacje |
Ważki w filatelistyce |
|
Żagnica południowa
Aeshna affinis |
|
|
||||||||||||||||||
| Występowanie | |
|
Występowanie Aeshna affinis w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce
1 — obszar stwierdzonego występowania 2 — obszar hipotetycznego występowania 3 — obszar poza zasięgiem występowania 4 — punkty, w których wykonano zdjęcia:
PK — Paweł Kostuj — pow. Pleszew AK — Adam Kuńka — okolice Opola PM — Piotr Mikołajczuk — Międzyrzec Podlaski KP — Krzysztof Pakuła — Klaudyn, zachodnie obrzeże Warszawy PŻ — Przemysław Żurawlew — pow. Pleszew |
| Biotop | |
| Aeshna affinis zasiedla płytkie, szybko nagrzewające się wody stojące, czasami nawet wody o znacznych wahaniach poziomu. Jest ważką będącą na naszych terenach głównie migrantem, czyli ważką zalatującą jako forma dorosła. Mimo, że osobniki dojrzałe łączą się w pary i składają jaja, a rozwój larwalny trwa niezwykle krótko, przeważnie nie dochodzi do „zadomowienia się” tych ważek, gdyż z reguły giną one podczas zimy. Paweł Buczyński podaje bardzo ciekawe informacje o tej żagnicy w artykule „Uwagi o występowaniu Aeshna affinis Vander L. w województwie lubelskim” zamieszczonym w „Odonatriksie” z lipca 2006 r. Pisze, że w ostatniej dekadzie coraz częściej, wskutek występowania wysokich temperatur, spotykamy żagnice południowe w Polsce. Możliwe, że nawet zimują. | |
|
Żagnicę południową Aeshna affinis Piotr Mikołajczuk napotkał w końcu czerwca 2007 r. w Międzyrzecu Podlaskim nad tym płytkim i zarośniętym zbiornikiem.
(foto Piotr Mikołajczuk) |
|
To ok. 10-letni śródpolny, płytki, zarastający wierzbą zbiornik w Nowej Wsi, w dolinie Prosny (XT86). Tu Przemek Żurawlew obserwował młode osobniki A. affinis 20 czerwca 2010 r.
(foto Przemysław Żurawlew) |
|
Położony ok. 0,5 km na północ od Nowolipska (YT06), płytki wysychający,
otoczony lasem, osłonięty przed wiatrem zbiornik. Tu P. Żurawlew obserwował samce patrolujące nisko nad mozaiką odsłoniętego, wilgotnego dna dnia 15 lipca 2010 r.
(foto Przemysław Żurawlew) |
| Samiec | |
|
Na zdjęciu obok widzimy stronę grzbietową tego niedużego, juwenilnego samca. Jest to ważka o rozmiarach mniej więcej takich, jak żagnica jesienna Aeshna mixta, do której jest podobna, lecz pojawia się jednak dużo wcześniej. Na drugim segmencie odwłoka widać bardzo charakterystyczny wzór. Pterostigmy są większe niż u żagnicy jesiennej. Dorosły samiec od strony grzbietowej jest całkowicie niebiesko-czarny. Niebieskie są również jego oczy, a czoło białe z czarnym rysunkiem w kształcie litery „T”. Ten samiec ma jeszcze na odwłoku plamy żółtawe i zielonkawe, jednak ich kształt świadczy o przynależności do omawianego gatunku. Nie byłoby nic dziwnego, gdyby Piotr przysłał zdjęcie dorosłego osobnika-migranta, ale napotkał młodego, jeszcze niewybarwionego samca tej rzadkiej ważki. Niezbicie świadczy to o tym, że na terenie Międzyrzeca Podlaskiego ważki te rozmnażają się. Taki młodziak nie mógł przylecieć z daleka. Larwy żagnic rozwijają się minimum rok. Niezwykle mało prawdopopdobne jest, aby ważki przybyłe wiosną z południa, mogły złożyć u nas jaja i pochodzące z nich larwy zdążyły przejść cały cykl przeobrażeń do końca czerwca. Niewykluczone raczej, że ważka ta w stanie larwalnym przetrwała zimę — ta opcja wydaje mi się o tyle prawdopodobna, że zima 2006/2007 r. była wyjątkowo lekka. (foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Na zdjęciu obok widać boczną powierzchnię tułowia z charakterystycznym zielonym tłem i cienkimi czarnymi szwami. Żyłki skrzydeł żagnicy południowej są ciemne z wyjątkiem przedniej krawędzi (żyłki kostalnej) o jasnym, żółtawym zabarwieniu. Nogi, mimo młodego wieku ważki, są całkowicie czarne.
(foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Podobnego samca, tylko jeszcze młodszego, sfotografował 24 czerwca 2010 r. Przemek Żurawlew dokumentujący ważki występujące w powiecie pleszewskim w Wielkopolsce. To zdjęcie oczywiście także potwierdza rozwój tych ważek na obszarze Polski. Jeśli jednak bierzemy pod uwagę zimowanie larw, musimy pamiętać, że zima 2009/2010 r. była wyjątkowo długa, bez wyraźnych okresów ociepleń, a temperatura dochodziła do -30oC. (foto Przemysław Żurawlew) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
To zdjęcie zrobił Paweł Kostuj w lesie w okolicy Grodziska w powiecie pleszewskim 28 lipca 2009 r. Koloryt ważki wyraźnie się zmienił z wiekiem. Dojrzały samiec jest niebiesko-czarny. Wierzch tułowia ma brązowy, ale niewidoczne tu boki tułowia są niebiesko-żółte z cienkimi czarnymi szwami. Oczy samca Aeshna affinis mają jasnoniebieski kolor, cała reszta twarzy jest biała z czarnym rysunkiem w kształcie litery „T” na czole.
(foto Paweł Kostuj) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Tego dojrzałego samca Paweł Kostuj sfotografował także w powiecie pleszewskim — koło miejscowości Kuczków.
(foto Paweł Kostuj) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
To też zdjęcie zrobione w okolicy Kuczkowa. Oba zdjęcia (to i zamieszczone powyżej) pochodzą z 12 sierpnia 2009 r.
(foto Paweł Kostuj) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Patrolujący samiec sfotogrfowany na zachód od Warszawy w Klaudynie, na skraju Puszczy Kampinoskiej w dniu 17 lipca 2010 r. przez Krzysztofa Pakułę, który pisze: >Samiec „1” zajmował około 10 m skraju podmokłej łąki. Jego terytorium sąsiadowało z terytoriami dwóch innych samców, zajmujących podobne obszary. Granice między terytoriami były respektowane przez wszystkie samce.
W ciągu godzinnej obserwacji samiec ten spędził nie więcej niż minutę w spoczynku. Cały czas latał wzdłuż granicy zarośli. Odbył w tym czasie dwie krótkie kopulacje z przelotnymi samicami<.
(foto Krzysztof Pakuła) |
|
I jeszcze jeden siedzący na szuwarach samiec Aeshna affinis z Klaudyna. Autor zdjęcia pisze o nim: >Samiec „2” zajmował około 10 m brzegu podmokłej łąki w bezpośrednim sąsiedztwie samca „1”. Często przysiadał w trzech miejscach swojego terytorium. W locie spędzał mniej niż połowę czasu. Odbył jedną kopulację<.
Są to bardzo ciekawe obserwacje, które mówią o różnych sposobach patrolowania terytorium. Wyraźnie stąd wynika, że „pieczone gołąbki nie wlatują same do gąbki”. (foto Krzysztof Pakuła) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Na zdjęciu zrobionym przez Przemka Żurawlewa, jak zwykle w powiecie pleszewskim, widzimy odsłonięty po uniesieniu skrzydeł ważki, bok tułowia. Jest on niebiesko-żółty, bez barwnych pasów, o „marmurkowym” rozkładzie barw, a jedynie z rysunkiem czarnych, cienkich szwów. To różni A. affinis od podobnej do niej (choć ogólnie ciemniejszej) A. mixta, której boki tułowia są brązowe z żółtymi pasami. Na wierzchniej stronie tułowia widzimy na brązowym tle niewielką żółtą (lub niebiesko-żółtą) plamkę w kształcie przecinka. (foto Przemysław Żurawlew) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Twarz samca Aeshna affinis na dużym zbliżeniu. Oczy złożone są całkowicie jasnoniebieskie, białe czoło z czarnym znakiem, biały zaustek (postclypeus), żółty przedustek (anteclypeus) — zaustek i przedustek to części nadustka clypeusa — patrz Budowa ważki. Warga górna z czarnym znakiem, żuwaczki białe, wargi dolne (patrz zdjęcie powyżej) — również białe. (foto Przemysław Żurawlew) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Tu widzimy charakterystyczny rysunek, występujący u obu płci Aeshna affinis na drugim segmencie odwłoka. K.-D. Dijkstra pisze o tym rysunku, że ma kształt maski. U samców jest on czarny na jaskrawoniebieskim tle. W książce K.-D. Dijkstry "The Field Guide to the Dragonflies of Britain and Europe" czytamy, że u Aeshna affinis w trójkątach środkowych obu par skrzydeł występują trzy komórki. Nawet na tym zdjęciu widać, że nie jest to cecha niezmienna. Tu w prawym tylnym skrzydle widzimy 4 komórki, a po dokładnym prześledzeniu wielu zdjęć dochodzę do wniosku, że ilość pólek (komórek) może być zmienna w zakresie 2-5. Nie należy więc traktować tego jako cechę kluczową. (foto Przemysław Żurawlew) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Samica | |
|
Młoda samica ma takie same barwy, jak młody samiec. Różni się od niego kształtem narządów analnych i brakiem trójkątów analnych.
(foto Przemysław Żurawlew) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Twarz młodej samicy Aeshna affinis jest oliwkowozielona.
(foto Przemysław Żurawlew) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Dojrzała samica jest brązowo-zielona, choć zdarzają się też samice niebieskie — androchromatyczne, czyli ubarwione tak, jak samce.
(foto Przemysław Żurawlew) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Boki samicy są zielone. Narządy analne samicy są krótsze niż łączna długość segmentów 9 i 10. Inaczej jest u A. mixta, gdzie te przydatki są dłuższe.
(foto Przemysław Żurawlew) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Oczy samicy są zielone, a twarz oliwkowożółta.
(foto Przemysław Żurawlew) |
|
Tu widzimy znacznie rzadziej spotykaną samicę — androchromatyczną — czyli ubarwioną tak, jak samiec. Sfotografował ją podczas składania jaj Piotr Mikołajczuk, w okolicach Międzyrzeca Podlaskiego.
(foto Piotr Mikołajczuk) |
| Zachowania rozrodcze | |
|
Ciekawostką jest to, że A. affinis są jedynymi wśród naszych żagnic i drugimi obok Anax parthenope ważkami należącymi do żagnicowatych Aeshnidae, które składają jaja w tandemach. pozostałe samce żagnicowatych nie trudzą się nawet nadzorem podczas tego procesu. Zdjęcie wykonał Adam Kuńka na Opolszczyźnie.
(foto Adam Kuńka) |
|
Ale — jak widać obok, a także powyżej (samica androchromatyczna) — nie ma reguł, od których nie ma odstępstwa. Ta samica 11 lipca 2010 r., na podmokłej łące na zachodnich obrzeżach Warszawy, składała jaja samotnie, w błoto w koleinie zrobionej przez koła ciągnika.
(foto Krzysztof Pakuła) |
|
Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI.
Porównanie wszystkich Aeshna spotykanych w Polsce można obejrzeć na stronie: ŻAGNICA AESHNA. |