|
Występowanie
|
| |
|
Występowanie Sympetrum pedemontanum w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce
1 — obszar występowania
2 — obszar poza zasięgiem występowania
3 — punkty, w których wykonano zdjęcia:
PBu — Paweł Buczyński — Jakunowo nad rz. Węgorapą na Mazurach, Dorohucza na Lubelszczyźnie
JB — Jarosław Bury — Barwinek, Beskid Niski
BJ — Bogusława Jankowska — Kozi Bród w okolicy Jaworzna
MK — Michał Kaczorowski — Truskaw, Puszcza Kampinoska
SKa — Sabina Kaszak — Rezerwat Mewia Łacha przy Ujściu Wisły
JL — Jakub Liberski — Kozi Bród w okolicy Jaworzna
PM — Piotr Mikołajczuk — okolice Międzyrzeca Podlaskiego
|
| |
| |
|
Biotop
|
|
Sympetrum pedemontanum to gatunek, występujący w małych skupieniach, nielicznie i lokalnie, na terenie niemal całej Polski, częściej we wschodniej części kraju. Najrzadszy na południowym zachodzie. Szablaki te obserwować można szczególnie nad rowami melioracyjnymi i kanałami płynącymi powoli wśród nasłonecznionych łąk, ale również nad międzyjeziornymi przepływami. Zdarza się je spotykać też nad płytkimi wodami stojącymi z niezbyt gęstą roślinnością. Dawna jego polska nazwa gatunkowa — górski — była myląca, gdyż właśnie w górach najtrudniej tego szablaka spotkać. Na Górnym Śląsku (w latach 1966-2009) odnotowano wyraźny spadek liczby stanowisk dla gatunku pomiędzy okresem historycznym i współczesnym.
|
| |
|
W 2009 r. nad „małymi okresowymi zbiornikami” — jak je nazywa Piotr, a w rzeczywistości nad wypełnionymi wodą opadową obniżeniami, wygniecionymi gąsienicami koparek podczas eksploatacji żwirowni — udało się Piotrowi zrobić kilkadziesiąt zdjęć szablaków przepasanych. Występowały tam dość licznie. Jednak brak potwierdzenia rozwoju oraz brak obserwacji zachowań rozrodczych może świadczyć o tym, że wszystkie międzyrzeckie osobniki, z resztą same samce, to osobniki zaleciałe z okolicznych cieków. Możliwe, że ważka ta rozwija się gdzieś niedaleko, najpewniej w śródłąkowych kanałach. Jednak, jak dotąd, Piotr nie stwierdził istnienia w okolicy takiego stanowiska.
(foto PM)
|
| |
|
W drugiej połowie sierpnia 2009 r. Sabina Kaszak fotografowała młodego samca szablaka przepasanego w Rezerwacie Mewia Łacha przy Ujściu Wisły. Ważkę spotkała w środowisku nadbrzeżnej roślinności — traw wydmowych i wierzby.
Rezerwat Mewia Łacha jest rezerwatem ptasim. Po rezerwacie nie wolno poruszać się swobodnie w okresie lęgowym ptaków, czyli od 15.IV do 15.VIII.
Tak pisze o nim Wikipedia: „Nawiększym zagrożeniem dla lęgów ptaków są turyści. W związku z tym istnieją ograniczenia w poruszaniu się po rezerwacie. Jest tylko jedna ścieżka, po której wolno przechodzić ludziom, prowadzi od Wisły wzdłuż nasady piaszczystego cypla na plażę. Nie wolno przechodzić przez ograniczające ścieżkę taśmy, nie wolno wprowadzać (nawet na ścieżkę) psów, nie wolno plażować w rezerwacie (nawet na dopuszczonej do spacerów ścieżce), nie wolno podpływać i wchodzić na piaszczyste wysepki ani na odgrodzony cypel i wydmy.”
(Geoportal)
|
| |
|
Jakub Liberski 8 sierpnia 2010 r. spotkał na łące, nad Kozim Brodem w okolicy Jaworzna, pierwszą — po 25 latach niewidzenia — samicę S. pedemontanum.
(foto JL)
|
| |
| |
|
Samiec
|
| |
|
Młody samiec Sympetrum pedemontanum sfotografowany w drugiej połowie sierpnia przy ujściu Wisły. Jest jeszcze niewybarwiony, ma pomarańczowy odwłok, jasny tułów i białe pterostigmy. Wygląda tak, jak samica — jednak różnią go od niej haczykowate narządy analne.
(foto SKa)
|
| |
|
Na tym zdjęciu widać ich kształt dużo lepiej.
(foto SKa)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
To jeszcze jedno zdjęcie tego juwenilnego samca. Mimo dłuższych poszukiwań nie udało się znaleźć innego osobnika.
(foto SKa)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Najbardziej charakterystyczną cechą Sympetrum pedemontanum są brązowe przepaski biegnące nieco ukośnie przez wszystkie skrzydła przed pterostigmą. Przepaski te występują u obu płci.
(foto PM)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Tu widzimy szablaka osłaniającego się skrzydłami przed chłodem. W tej pozycji przepaski na skrzydłach są prawie niewidoczne.
(foto PM)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Tuż za przepaskami, w kierunku szczytów skrzydeł, znajdują się duże, u samców czerwone, pterostigmy. Samice i młode samce mają pterostigmy białe lub kremowe.
Skrzydła Sympetrum pedemontanum mają niewielkie zażółcenia u nasady tylnej pary.
(foto PM)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Znaczna część żyłek w skrzydłach jest jasnej, żółtawej barwy.
(foto PM)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Odwłok samców jest jednolicie czerwony. Jest to głęboka czerwień z nieco malinowym odcieniem. Z góry nie widać wyraźnych czarnych znaków i choć znajdują się one na ostatnich segmentach, to mają rozmyte kontury.
(foto PM)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Z boku widzimy czarne znaki, przede wszystkim na 8 i 9 segmencie.
(foto PM)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Boczna krawędź każdego z segmentów jest ostra i podkreśla ją jeszcze cieniutka czarna linia. Narządy analne są czerwone, czerniejące od spodu.
(foto PM)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Tułów samca Sympetrum pedemontanum jest ciemnobrązowy, z boku nieco czerwonawy. Szwy nie są widoczne.
(foto PM)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Nogi tego szablaka są całkowicie czarne.
(foto PM)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Czoło jest czerwone, a oczy brązowe. Między czołem a okiem widać wyraźny, czarny szew.
(foto PM)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
| |
|
Samica
|
| |
|
To pierwsza na tej stronie, sfotografowana przez Jarosława Burego, samica Sympetrum pedemontanum — co łatwo poznać po samiczych narządach analnych. Cała widoczna na tym zdjęciu reszta ciała nie różni się wiele od młodego, niewybarwionego jeszcze, samca pokazanego na początku.
Autor zdjęcia spotkał tę ważkę 1 sierpnia 2010 r. w Beskidzie Niskim w okolicy Barwinka na wysokości blisko 550 m n.p.m., a więc w położeniu pod względem wysokości maksymalnym. W okolicy znajduje się mały staw; górski, rwący potok oraz przydrożne rowy z sączącą się wodą.
W odróżnieniu od samców, które nie mają ostro zarysowanych czarnych znaków na odwłoku, samice mają wyraźne, czarne punkty na segmentach 8 i 9. Na tym zdjęciu widzimy też ciemniejszą linię biegnącą środkiem odwłoka po jego grzbietowej stronie.
(foto JB)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
To samica sfotografowana 8 sierpnia 2010 r. w okolicach Koziego Brodu na Górnym Śląsku. Przysłał ją Jakub Liberski i otrzymałam ją tego samego dnia, co zdjęcie zamieszczone wyżej. Najpewniej szablaki S. pedemontanum wreszcie się pokazały na dobre!
Możemy na tym zdjęciu zaobserwować żółte boki tułowia, kontrastujące z brązowymi tergitami po stronie grzbietowej. W tym samym, jasnym kolorze jest czoło samicy. Oczy są brązowo-zielone. Skrzydła samic mają takie same brązowe pasy, jak u samców. Natomiast pterostigmy są u samic zawsze białe — niezależnie od wieku.
(foto JL)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
| |
|
Zachowania rozrodcze
|
| |
|
12 sierpnia 2007 r. — tandem szablaków przepasanych Sympetrum pedemontanum nad rzeką Węgorapą, w okolicy Jakunowa na Mazurach.
(foto PBu)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
| |
