|
Strona główna |
Ważki-menu | Słownik | Etapy życia | Drapieżnictwo | Historia | Biotopy | Literatura | Linki |
|
Od autorki |
Systematyka ważek |
Budowa ważki |
Zachowania rozrodcze |
Procesy życiowe |
Czas lotów |
Ważki dużych miast |
Wasze obserwacje |
Ważki w filatelistyce |
|
Szablak wędrowny (wiosenny)
Sympetrum fonscolombii |
|
|
|||||||||||||||||||
| Występowanie | |
|
Występowanie Sympetrum fonscolombii w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce
1 — maksymalny zasięg nomadyczny 2 — obszary ze stwierdzonym rozwojem larwalnym lub osobnikami teneralnymi 3 — obszary ze stwierdzonymi imagines 4 — punkty, w których wykonano zdjęcia:
JL — Jakub Liberski — okolice Ogrodzieńca PM — Piotr Mikołajczuk — okolice Międzyrzeca Podlaskiego JW — Jarosław Wenta — okolice Zakopanego i Niedzicy PŻ — Przemysław Żurawlew — okolice Pleszewa |
| Szablak wędrowny Sympetrum fonscolombii, jak sama polska nazwa sugeruje, nie jest ważką tworzącą u nas trwałe populacje. Wiosną, zwykle w końcu maja, pojawiają się osobniki migrujące z południa, składają jaja — co pokazują zdjęcia Piotra — i czasami latem możemy spotkać pozbawione kolców grzbietowych larwy tych szablaków, a na jesieni nawet drugie pokolenie imagines. Jednakże ani imagines, co oczywiste, ani nawet larwy nie są w stanie przetrwać naszych zim. Są to ważki rzadkie, występujące nieregularnie, choć w niektórych latach zdarzają się ich większe pojawy. | |
| Biotop | |
|
Sympetrum fonscolombii obserwować można nad płytkimi zbiornikami wodnymi powstałymi zwłaszcza w piaskowniach i żwirowniach. Można je spotkać na obszarze całej Polski, lecz w pojedynczych punktach, a rozwój larwalny stwierdzono głównie na wschodzie kraju (Atlas rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce). Piotr zrobił fotografie Sympetrum fonscolombii w 2009 roku. Widział już jednego takiego szablaka wcześniej, w 2007 roku, ale nie zdołał mu wówczas zrobić żadnego zdjęcia. |
|
|
Jeszcze kilka dni wcześniej kałuża ta, która powstała we wgłębieniu wyrytym gąsienicami koparki, była zupełnie wyschnięta, a gdy po deszczach pojawiła się woda — 1 czerwca 2009 r. — Piotr zaobserwował tu dwa pierwsze osobniki.
Napisał w liście — „Zobaczyłem z dużej odległości jakiegoś czerwonego szablaka. Od razu wiedziałem, że to szablak wędrowny dawniej zwany wiosennym, po prostu o tej porze roku nie mogło to być nic innego chyba, że szablak żółty Sympetrum flaveolum, ale ten jest bardziej pomarańczowy i ma zażółcone skrzydła. Strzeliłem tylko kilka ujęć brodząc w wodzie, w strasznie niewygodnej pozycji, bo szablak przysiadał na bardzo niskich punktach obserwacyjnych, prawie na środku tej kałuży. Trudno im robić zdjęcia, bo są bardzo płochliwe.”
(foto PM) |
|
To zupełnie inne miejsce, w którym Piotr obserwował szablaki wędrowne Sympetrum fonscolombii. Są to koleiny po przejeździe ciężarówki wypełnione wodą deszczową. Szablaki latały nad nimi, łączyły się w pary i składały jaja.
(foto PM) |
|
Polana Koszarzyska (nazwa pochodzi od słowa koszar — zagroda dla owiec), gdzie Jarosław Wenta spotkał samicę S. fonscolombii. Polana ta, podobnie jak pokazana niżej Polana Cicha położone są w masywie Magury Witowskiej, na zachód od Doliny Chochołowskiej.
(foto JW) |
|
Polana Cicha, na jej nasłonecznionym skraju, wśród przerzedzonych drzew płynie strumień, Jarosław Wenta sfotografował tam samicę S. fonscolombii.
O obu polanach autor tych zdjęć pisze: „Zlokalizowane tuż za granicami TPN są zarządzane przez Wspólnotę Leśną ośmiu wsi z siedzibą w Witowie. Polany te, oraz kilka pozostałych, z których godna polecenia jest podmokła (torfowisko) Molkówka są obecnie w brutalny sposób dewastowane przez miejscowych i przyjezdnych matołów na quadach, crossach i samochodach terenowych.” Przy uzgadnianiu, że tekst ten zacytuję w całości, Jarek zawahał się, czy nie zmienić słowa „matoł” na jakieś inne — w końcu zostało... nie znaleźliśmy grzeczniejszej formy. (foto JW) |
| Samiec | |
|
W pierwotnym założeniu miałam pokazywać tylko ważki sfotografowane w Polsce. Jednak młody szablak wędrowny Sympetrum fonscolombii jest okazem rzadko spotykanym w Polsce i raczej tylko w przypadku przeobrażenia drugiego pokolenia. Warto jednak do takiego spotkania być przygotowanym, stąd pokazuję zdjęcie młodego samca zrobione 3 sierpnia 2010 r. przez Przemka Żurawlewa, na Krecie, w Gouves niedaleko Heraklionu. Pokazany tu samiec zaczyna się dopiero wybarwiać, ma jeszcze jasny tułów i odwłok, białe czoło i białe pterostigmy. Oczy jego przypominają oczy samicy, są beżowo-niebieskie, lecz już wkrótce barwy jego będą takie, jak na zdjęciach poniżej. (foto PŻ) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Dojrzały szablak wędrowny Sympetrum fonscolombii charakteryzuje się czerwonoróżowym jaskrawym kolorem, niespotykanym u innych szablaków, ma też jaskrawoczerwone żyłki na skrzydłach. Czarne plamki na wierzchu segmentów 8 i 9 są szerokie, okrągło zakończone.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Tu — na powiększeniu fragmentu poprzedniego zdjęcia — widzimy, że czerwone są tylko żyłki w przedniej części skrzydeł i to głównie od nasady do węzełka. Pterostigmy są jasne otoczone ciemną obwódką. Skrzydła mają niewielkie zażółcenia u nasady, widoczne zwłaszcza na tylnej parze.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Szablak wędrowny jest nieco podobny do szafranki czerwonej Crocothemis erythraea, która jednak ma szersze ciało, jest cała czerwona, czerwone są również jej nogi. Szafranka nie ma jasnego pasa na boku tułowia jak ten szablak. Jej skrzydła mają więcej czerwonych żyłek i większe bursztynowe plamy przy nasadach tylnej pary.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Czoło Sympetrum fonscolombii jest czerwone, z boku żółte — między okiem a czołem widać wyraźny czarny szew.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
To bardzo piękne zdjęcie samca szablaka wędrownego, na którym widać różowoczerwony odwłok oraz wszystkie najważniejsze cechy charakterystyczne — widzimy jasno czerwone czoło, żółte skronie i szczęki ważki, żółte pasy na czarnych nogach i jeden jasny pas na czerwonym tułowiu, prześwitujący przez skrzydła. Bardzo ważną i rzucającą się w oczy cechą jest zabarwienie oczu samca. Oczy są z wierzchu czerwone, a od spodu niebieskie. (foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Samica | |
|
Ta młoda, z białymi jeszcze pterostigmami samica, podobnie jak młody samiec, sfotografowana została przez Przemka Żurawlewa 3 sierpnia 2010 r. w Gouves na wschód od Heraklionu na Krecie. Mimo młodego wieku posiada ona jednak cechę charakterystyczną, jaką jest niebieski spód oczu.
(foto PŻ) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Ta samica, jest trzymana przez samca. Jest to odwrócony fragment zdjęcia zrobionego przez Piotra, zamieszczonego w dalszej części strony. Widzimy, że ciało samicy ma piaskowy kolor. Ciemny kolor na odwłoku, widoczny obok, jest tylko cieniem rzucanym przez roślinę, na której para przysiadła. Oczy samicy mają mniej jaskrawe kolory, ale podobnie jak oczy samca, są dwubarwne, od spodu niebieskie. Żyłki przedniej części skrzydeł samców są czerwone — natomiast u samic są one żółte. Pterostigmy podobnie jak u samca jasne, obramowane czarnymi żyłkami. Na boku odwłoka samic szablaków występuje wyraźna linia czarnych trókącików — samica Sympetrum fonscolombii ma tę linię bardzo cienką. (foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Zdjęcie zrobione było 29 września 2007 r. na Polanie Cichej, dzień był bardzo pogodny i ciepły. Błękitne niebo z pojedynczymi cumulusami. Nad Tatrami uformował się wał chmur oznaczający początek wiatru halnego, ale w paśmie Gubałówki i na Magurze Witowskiej wiatr nie był odczuwalny. Generalnie był to już okres porannych przymrozków, ale ten dzień był cieplejszy od pozostałych. Data świadczy o tym, że mogłoby to być drugie pokolenie, przeobrażone z jaj złożonych najprawdopodobniej gdzieś u nas lub na Słowacji. Skrzydła tej samicy S. fonscolombii mają lekkie zażółcenia i pterostigmy z ciemną obwódką. Żyłki w przedniej części każdego ze skrzydeł są żółte. (foto JW) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
To fragment odwłoka ważki z powyższego zdjęcia. Czarne plamki na segmentach 8 i 9 są szerokie, okrągło zakończone. Narządy analne są jasne, w tym samym piaskowym kolorze, co cały odwłok. Każdy z pierścieni w tylnej części posiada cienką pomarańczową obwódkę.
(foto JW) |
|
Oczy samicy są pastelowobrązowe z wierzchu i szaroniebieskie od spodu. Ich kształt odsłania żółte skronie. Tylko szablaki wędrowne mają takie oczy.
(foto JW) |
| Zachowania rozrodcze | |
|
Pierwsze pary, które zauważył Piotr w czerwcu 2009 roku w Międzyrzecu Podlaskim kopulowały wprost na ziemi.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Inne — na niskich suchych roślinach.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Tu widzimy tę samą parę, co wyżej, która właśnie zakończyła kopulację.
(foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Ważki natychmiast przystępowały do składania jaj w tandemie. Tu na powiększeniu widzimy pomarańczowe paski na tylnym skraju każdego z segmentów piaskowobeżowego odwłoka. (foto PM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI.
Porównanie szablaków spotykanych w Polsce można obejrzeć na stronie: SZABLAK SYMPETRUM. |