|
Strona główna |
Ważki-menu | Słownik | Etapy życia | Drapieżnictwo | Historia | Biotopy | Literatura | Linki |
|
Od autorki |
Systematyka ważek |
Budowa ważki |
Zachowania rozrodcze |
Procesy życiowe |
Czas lotów |
Ważki dużych miast |
Wasze obserwacje |
Ważki w filatelistyce |
|
Lecicha mała
Orthetrum coerulescens |
|
|
|||||||||||||||||||||||||
| Występowanie | |
|
Występowanie Orthetrum coerulescens w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce
1 — stabilny zasięg występowania 2 — zasięg potencjalny ze stwierdzonymi wystąpieniami efemerycznymi 3 — obszar poza zasięgiem występowania 4 — punkt, w którym wykonano zdjęcia:
PC — Piotr Cuber — w pobliżu Pniowca i Tarnowskich Gór JL — Jakub Liberski — Kozi Bród w okolicy Jaworzna i Ciężkowic EM — Ewa Miłaczewska — Wola Polska, pow. Mińsk Mazowiecki AM — Alicja Miszta — w pobliżu Pniowca i Tarnowskich Gór PŻ — Przemysław Żurawlew — okolice Kwilenia w powiecie Pleszew |
| Biotop | |
| Orthetrum coerulescens jest gatunkiem umiarkowanie rozpowszechnionym, związany z południową częścią kraju, w pozostałej części jest zdecydowanie gatunkiem jeszcze rzadszym. Zasiedla małe, wolnopłynące wody, najczęściej rowy, małe strumienie, a także obszary źródliskowe i torfowiska niskie. Lubi wody umiarkowanie zarośnięte. | |
|
Było to 28 lipca 2005 r. Nad naszym oczkiem wodnym pojawił się gość niecodzienny — ważka rzadkiego gatunku — lecicha mała Orthetrum coerulescens. Niebieskiego samca zauważyłam siedzącego na pędzie situ. Była tam też samica, ale ale bardzo szybko spłoszyła się i znikła. Nawet nie zdążyłam jej dokładnie obejrzeć.
Tuż obok, na granicy naszej działki rekreacyjnej znajduje się maksymalnie metrowej szerokości rów melioracyjny i raczej to on nadawałby się na miejsce rozrodu.
(foto EM) |
|
To Kozi Bród w okolicy Jaworzna i Ciężkowic, ten potok jest miejscem obserwacji wielu ważek. Występują tu liczne Orthetrum coerulescens i wiele innych gatunków. To najbardziej typowe środowisko występowania tych ważek.
(foto JL) |
|
Jest to torfowisko koło Wody Granicznej w pobliżu Pniowca i Tarnowskich Gór. Woda Graniczna płynie od strony Miasteczka Śląskiego w kierunku Boruszowic i Hanuska, gdzie wpada do rzeki Stoła. Torfowisko znajduje się przy Wodzie Granicznej na wysokości Pniowca, w połowie drogi leśnej z Pniowca do Mikołeski. Zdjęcie przysłała Alicja Miszta, która zajmuje się monitoringiem ważek południowych w Polsce.
(foto AM) |
|
Przemek Żurawlew zrobił swoje zdjęcia w końcu lipca i połowie sierpnia nad śródpolnym kanałem, gdy był on zarośnięty i po jego oczyszczeniu, a także nad gliniankami, wszystko w okolicy wsi Kwileń w powiecie pleszewskim, województwie wielkopolskim.
(foto PŻ) |
| Samiec | |
|
Zupełnie młode samce są bowiem żółto-czarne, a woskowy nalot rozwija się z wiekiem. Bardzo młody samiec Orthetrum coerulescens kolorem nie różni się od samicy. Jego płeć zdradza tylko kształt narządów analnych, które są proste, równoległe do siebie i dłuższe niż u samicy. Podobnie jak u samicy środkiem jego tułowia biegnie ciemna linia. Ta linia jest widoczna również w wieku dojrzałym.
Zdjęcie wykonane przez Jakuba Liberskiego 23 czerwca 2010 r.
(foto JL) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Tu, u ważki widocznej z boku, widzimy dwa jasne pasy na bokach tułowia. Nie są one tak niebieskie, jak na zdjęciu „mojego” samca z Woli Polskiej. Niemniej wszystkie inne cechy świadczą o tym, że jest to samiec Orthetrum coerulescens. Najpewniej jest nieco młodszy, o czym swiadczą żółte jeszcze boki trzech pierwszych segmentów odwłoka. Zdjęcie zrobiono 4 lipca 2009 roku.
(foto PC) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Samiec obserwowany przeze mnie w Woli Polskiej nad oczkiem wodnym był bardzo płochliwy. Siedział jeszcze przez kilka sekund na łodydze situ. Zrobiłam mu jedno znośne zdjęcie z odległości blisko metra. Wiedziałam dobrze co fotografuję, wiedziałam, że jest to lecicha mała — ważka rzadko spotykana, znajdująca się na Czerwonej Liście. I bardzo mi żal, że zrobiłam jej tylko to jedno w miarę wyraźne zdjęcie.
Widzimy tu, że odwłok samca jest całkowicie niebieski, niebieskie są też narządy analne. Niebieskie są jego oczy, a pterostigmy są jasne — kremowe. (foto EM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Drugie zdjęcie, jak to się mówi „nie liczy się w towarzystwie”. Ale jednak coś ważnego na nim widać. Widać, że na tle brązowego tułowia występują jasne pasy. Jest to ważna cecha charakterystyczna. Najdelikatniejsza, na jaką mogłam się zdobyć, próba zbliżenia wywołała natychmiastową ucieczkę. Samczyk błyskawicznie zniknął między drzewami. (foto EM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Tego samca sfotografowała Alicja Miszta 12 lipca 2009 r. na torfowisku w okolicy Wody Granicznej koło Pniowca w pobliżu Tarnowskich Gór.
(foto AM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Obserwacja w naturalnym środowisku pozwala na wykonanie znacznie większej ilości zdjęć, przez co samo można z nich wybrać takie, na których widać cechy charakterystyczne. Tu widzimy całkowicie (wraz z narządami analnymi) niebieski odwłok samca Orthetrum coerulescens, bez czarnego koloru na jego końcu oraz niebieskie oczy, beżowe czoło i charakterystyczne dla gatunku jasne pasy na wierzchu tułowia. (12 lipca 2009 r.)
(foto AM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
W tym samym miejscu, 4 lipca 2009 roku, to wspaniałe zdjecie zrobił Piotr Cuber współpracujący z Alicją Misztą. Ciemne znaki na odwłoku tego samca Orthetrum coerulescens świadczą o tym, że zadbał on już o przedłużenie gatunku. Takie znaki — zadrapania na woskowym nalocie — zostawiają kolczaste odnóża samic — patrz Zachowania rozrodcze. Widzimy tu też długie, jasne żółtawe pterostigmy oraz pojedynczy rząd pólek w obszarze Rspl — o czym będzie dalej. (foto PC) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Na zdjęciu obok możemy już wstępnie dokonać porównania lecichy małej Orthetrum coerulescens — z prawej (z jasnymi pasami na boku brązowego tułowia), z lecichą południową Otrhetrum brunneum — z lewej (z całkowicie niebieskim tułowiem i odwłokiem).
(foto PC) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Pozwoliłam sobie zrobić takie zestawienie dwóch zdjęć Piotra Cubera. Widzimy tu zarówno porównanie wielkości dwóch podobnych do siebie lecich, jak i ich ubarwienia — zwłaszcza tułowia oraz wyeksponowanych w czerwonych prostokątach obszarów Rspl (tu zaznaczonych białym tłem z przyciemnionymi żyłkami) tak, aby można było łatwiej wychwycić różnice. Lecicha mała ma w tym obszarze pojedynczy rząd pólek, a lecicha południowa ma kilka środkowych pólek podwójnych.
(foto PC/zest. EM) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Samica | |
|
Samica Orthetrum coerulescens ma kolor piaskowożółty, środkiem odwłoka biegnie cienka czarna linia, po bokach której, na zakończeniu każdego segmentu, leżą dwa czarne punkciki. Na końcu odwłoka widzimy duże, żółte narządy analne.
Oczy ważki są jasnoniebieskie, skrzydła mają zażółcenia w części przedniej od nasady do węzełka.
Na wierzchu tułowia i po jego bokach podobnie, jak u samca występują jasne linie.
(foto PŻ) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Czoło samicy jest również piaskowożółte, podobnie jak całe ciało.
(foto PŻ) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Stara, zlatana już samica, sfotografowana 31 lipca 2008 roku nad kanałem śródpolnym w Kwileniu. Jej odwłok jest już mocno zszarzały, ale jasne, niebieskawe pasy na tułowiu i błękitne oczy w wystarczajacym stopniu pozwalają na oznaczenie gatunku.
(foto PŻ) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
To też stara samica, sfotografowana tego samego dnia i w tym samym miejscu. Jest tak mocno zniebieszczała, że wygląda jak samiec.
(foto PŻ) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Zachowania rozrodcze | |
|
Zwykle pary łączą się gwałtownie w powietrzu, po czym w pozycji „kółeczka” fruną, by przysiąść na roślinach lub na ziemi. Są wówczas tak zajęte sobą, że można je podejść dość blisko. Zdjęcie zrobiono 12 lipca 2009 roku.
(foto PC) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
| Larwa/wylinka | |
|
Proces przeobrażenia Orthetrum coerulescens. Larwa najwyraźniej żyła ostatnio na piaszczysto-mulistym dnie, bo wylinka jest oblepiona ziarenkami piasku.
(foto JL) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI.
Porównanie wszystkich lecich spotykanych w Polsce można obejrzeć na stronie: LECICHA ORTHETRUM. |