|
Występowanie
|
| |
|
Występowanie Libellula quadrimaculata w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce
1 — obszar występowania
2 — punkty, w których wykonano zdjęcia:
AB — Arkadiusz Begier — okolice Jeziora Rakutowskiego na Kujawach
LB — Leszek Bielecki — Brzeg Dolny
GB — Grzegorz Brynda — Ząbki koło Warszawy
MK — Michał Kaczorowski — Łacha Potocka, Warszawa, Żoliborz
PM — Piotr Mikołajczuk — Międzyrzec Podlaski
EM — Ewa Miłaczewska — okolice Woli Polskiej, pow. Mińsk Mazowiecki
KP — Krzysztof Pakuła — Klaudyn, zachodnie obrzeże Warszawy
JW — Jarosław Wenta — Podczerwone — okolice Zakopanego
|
| |
| |
|
Biotop
|
|
Libellula quadrimaculata występuje powszechnie i pospolicie w całym kraju, jednak w górach zdecydowanie rzadziej. Nie ma większych wymagań odnośnie siedliska, choć zdecydowanie preferuje wody stojące. Występują tak powszechnie, że właściwie umieszczanie zdjęć biotopów jest czystą formalnością.
|
| |
|
Leszek Bielecki obserwował te ważki przede wszystkim nad swoim ogrodowym oczkiem wodnym, fotografował je też nad licznymi, położonymi w okolicy — między Wołowem, Brzegiem Dolnym i Obornikami Śląskimi — niewielkimi jeziorkami.
Na zdjęciu jedno z nich.
(foto LB)
|
| |
|
Ja też większość zamieszczonych tu fotografii wykonałam nad ogrodowym oczkiem wodnym na naszej działce rekreacyjnej w okolicy wsi Wola Polska w powiecie Mińsk Mazowiecki. Ważki czteroplame rozmnażają się w tym oczku i wiosną znajduję tam liczne wylinki.
Widywałam też dziesiątki Libellula quadrimaculata nad pokazanym tu na zdjęciu torfowiskiem leśnym koło wsi Gęsianka w pobliżu naszej działki.
(foto EM)
|
| |
|
Leśne jeziorko w północnej części miasta Ząbki w powiecie wołomińskim, tuż za granicą administracyjną Warszawy.
(foto GB)
|
| |
| |
|
Samiec
|
| |
|
To dojrzały osobnik ważki czteroplamej Libellula quadrimaculata. Sfotografowany został nad moim oczkiem wodnym, na postawionym specjalnie nad wodą kijku bambusowym. Kijek taki jest mocny, sztywny, daje ważce doskonałe oparcie i pole obserwacyjne. Żadna z ważek stacjonarnie pilnujących swoich terytoriów nie pogardziła takim patykiem. Siadały tu L. quadrimaculata, L. depressa i wszystkie szablaki, jakie zjawiały się na naszej działce. Taki patyk ma dla ważek nieodparty urok, a dla mnie jest niesłychanie wygodnym miejscem do robienia zdjęć, pozwala na wygodne fotografowanie, bo jego długość jest dostosowana do mojego wzrostu i nie muszę się nisko pochylać; mogę też go dowolnie przestawiać w miejsca odpowiednio nasłonecznione i pochylać nad wodą.
Widzimy rozpostarte skrzydła ważki z charakterystycznymi dla rodzaju Libellula zaciemnieniami u nasady tylnej pary, oraz charakterystycznymi dla gatunku zażółceniami w polach medialnych przy nasadach obu par. Najważniejsze jednak są niewielkie zaciemnienia koło węzełków wszystkich skrzydeł. Zapewne to one były powodem nazwania ważki polską nazwą gatunkową CZTEROPLAMA.
(foto EM)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
To nieco jaśniejszy samiec, zapewne trochę młodszy. Widzimy, że większość żyłek w skrzydłach jest czarna. Żółtawa jest żyłka kostalna na przestrzeni od nasady do węzełka. Żółte są drobne żyłki poprzeczne w polu marginalnym, także na przestrzeni do węzełka oraz te na tle ciemnych plam.
Na bokach odwłoka biegną linie wąskich żółtych plamek. Ostatnie 5 segmentów odwłoka ma wyraźnie ciemniejszy kolor. Odwłok zakończony jest rozchylonymi w kształcie litery „V” czarnymi, górnymi narządami analnymi.
(foto EM)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Zadzierając do góry głowę ważka demonstruje białe czoło silnie kontrastujące z ciemnobrązowymi oczami.
(foto EM)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Czoło samca Libellula quadrimaculata jeszcze lepiej sfotografował Leszek Bielecki w Brzegu Dolnym. Widać tu też całkowicie czarne nogi ważki oraz czarne szwy na brązowo-żółtym tułowiu.
(foto LB)
|
| |
|
Na tym małoostrym zdjęciu, które zrobiłam złapanej ważce widzimy ciemne oczy, białe czoło, żółto-biały nadustek, ciemną z jasnymi plamkami wargę górną i żółte żuwaczki.
(foto EM)
|
| |
|
Na spodzie drugiego segmentu odwłoka widzimy wtórny aparat kopulacyjny.
(foto EM)
|
| |
|
Zbliżenie pokazuje nam też górne (zewnętrzne) narządy analne, a pomiędzy nimi krótsze o połowę narządy dolne (wewnętrzne). Obie pary narządów są czarne.
(foto EM)
|
| |
|
Pod spodem odwłoka, na 8 segmencie widać pierwotny aparat kopulacyjny Libellula quadrimaculata.
(foto EM)
|
| |
|
Jeszcze jeden samiec sfotografowany w pobliżu miejscowości Podczerwone na Podhalu.
(foto JW)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
To bardzo już stary „zlatany” samiec, zszarzały, wręcz sczerniały, ze zniszczonymi skrzydłami. Ciągle siadał na bambusowym kijku i patrolował nasze oczko wodne. Zdjęcie zrobione 23 lipca 2009 roku.
(foto EM)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Znacznie rzadsza forma Libellula quadrimaculata f. praenubila charakteryzująca się mocniejszymi zażółceniami w przedniej części wszystkich skrzydeł i przede wszystkim dodatkowymi ciemnymi plamami na końcach skrzydeł pod pterostigmą.
(foto EM)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Libellula quadrimaculata f. praenubila ma takie zaciemnienia na końcach skrzydeł niezależne od płci. Tu widzimy samca.
(foto EM)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
| |
|
Samica
|
| |
|
Nie ma wyrażnej różnicy w ubarwieniu samca i samicy. Samice zwykle bywają nieco jaśniejsze i mają nieco grubsze odwłoki, ale dopóki nie widzimy w naturze lub na zdjęciach obu płci — sprawa nie jest prosta. Ważnym wskaźnikiem jest zachowanie ważki. Samice nie siedzą i nie patrolują terytorium, nie biorą udziału w bójkach — choć czasem trudno odróżnić bójkę od kopulacji, która przebiega równie gwałtownie. Ta samica właśnie odpoczywa po składaniu jaj.
(foto EM)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Samica sfotografowana w Międzyrzecu Podlaskim. Widać tu przede wszystkim pękaty, w porównaniu z widzianym wcześniej u samca, odwłok. Jest on również jaśniejszy, miodowo-bursztynowy, podobnie jak u samca ma ciemne ostatnie segmenty i czarne narządy analne. Nie są one jednak rozchylone w kształcie litery „V”, lecz szeroko rozstawione, biegnące równolegle. Na bokach odwłoka widzimy po obu stronach linie żółtych plamek.
(foto PM)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Leśne torfowisko koło wsi Gęsianka w powiecie Mińsk Mazowiecki. 15 maja 2010 roku, 15 stopni ciepła, szaroburo i pochmurno, po całodobowym opadzie. Dopiero po południu zauważam pierwsze przeobrażenia ważek. Ta L. quadrimaculata siedziała jeszcze blisko wylinki, już pięknie wybarwiona, ale jeszcze przed pierwszym lotem. W miejscu, w którym ją zauważyłam nie było światła do zdjęć, stąd zdjęcie ważki na mojej dłoni.
To samica Libellula quadrimaculata f. praenubila — ma mocno wybarwione na żółto strefy marginalne skrzydeł, ma duże, czarne plamy przy węzełkach i poniżej pterostigmy. Jej odwłok nie jest tak pękaty jak samicy pokazanej powyżej, ale też jest ona od tamtej młodsza i nie ma w sobie dojrzałych do składania jajeczek.
Tego dnia nad torfianką widziałam jeszcze drugą L. quadrimaculatę, też świeżo przeobrażoną, też samicę i też formy praenubila.
(foto EM)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Tę samicę 4 lipca 2009 roku wyjęłam z wody (z naszego oczka wodnego), gdzie wpadła podczas składania jaj i nie potrafiła się z niej szybko wydostać, a zbliżająca się żaba zielona miała na nią wyraźną chrapkę. Żaby tylko czekają na taką okazję.
Widzimy dość gruby odwłok a pod nim, pod ósmym segmentem, pakiet jaj.
(foto EM)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Jeszcze zbliżenie na koniec odwłoka i wysuwające się z niego jaja i ważka wraca na wolność.
(foto EM)
|
| |
| |
|
Zachowania rozrodcze
|
| |
|
17 czerwca 2006 r. obserwowałam terytorialnego samca siedzącego nad naszym oczkiem wodnym w Woli Polskiej pow. Mińsk Mazowiecki. W pewnym momencie nad oczko nadleciała samica, samiec pochwycił ją w locie i kopulowali w powietrzu zaledwie kilka sekund. Robili przy tym mnóstwo hałasu szeleszcząc skrzydłami. Następnie samica opadła ku wodzie...
(foto EM)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
... i zaczęła zrzucać na nią jaja. Samiec tymczasem unosił się nad nią kontrolując sytuację. Gdy wydawało się, że samica kończy składanie jaj — chwytał ją i znowu tworzyli miłosne serduszko w locie. A ona wracała do składania jaj. Rytuał powtórzył się jeszcze następne dwa razy.
(foto EM)
|
| |
|
Na tym zdjęciu widać jaką energię ważka czteroplama wkłada w tę czynność. Unosi się i przypada odwłokiem ku wodzie powodując powstawanie na niej kręgów.
(foto KP)
|
| |
| |
|
Larwa/wylinka
|
| |
|
W maju na nadbrzeżnych roślinach znajduję zwykle wylinki. Pokazana obok wylinka L. quadrimaculata jest ubrudzona mułem, najpewniej larwa żyła ostatnio zagrzebana w mule dennym.
(foto EM)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Piotr Mikołajczuk, który od 2009 roku pasjonuje się larwami ważek, przysłał mi takie zdjęcie larwy Libellula quadrimaculata wyłowionej spośród gnijących liści na dnie płytkiego zbiornika w międzyrzeckiej żwirowni.
(foto PM)
|
| |
| |
|
Galeria zdjęć
|
| |
|
|
|
Samiec, 20 lipca 2007 r., Brzeziny nad Toporowym Stawem Niżnim.
(foto Jarosław Wenta)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
Zaloty, 17 czerwca 2006 r., koło wsi Gęsianka, pow. Mińsk Mazowiecki.
(foto Ewa Miłaczewska)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
| |
|
|
|
Samiec, 6 czerwca 2010 r. w Warszawie na Żoliborzu, nad Łachą Potocką.
(foto Michał Kaczorowski)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
Samiec, 2 czerwca 2010 r. w Klaudynie na zachodnim obrzeżu Warszawy
(foto Krzysztof Pakuła)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
| |
|
|
|
Samiec, 2 czerwca 2010 r. w Klaudynie na zachodnim obrzeżu Warszawy.
(foto Krzysztof Pakuła)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
Samica, 5 czerwca 2008 r. na zachód od wsi Chochołów.
(foto Jarosław Wenta)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
| |
Przeobrażenie
1 maja 2011 r.
|
| |
|
|
|
1 maja 2011 r., godzina 12.02 w Ząbkach koło Warszawy. Zaczyna się przeobrażenie, larwa wyszła po gałązce wierzby nad powierzchnię wody.
(foto Grzegorz Brynda)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
Sześć minut później — oskórek larwy pęka na grzbiecie. W pęknięciu ukazuje się grzbietowa strona śródtułowia i przedtułów imago.
(foto Grzegorz Brynda)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
| |
|
|
|
Po następnych dwóch minutach oskórek pęka również na głowie larwy. Widzimy różnicę wielkości oczu larwy i imago.
(foto Grzegorz Brynda)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
Mijają następne dwie minuty. Z oskórka wysuwa się głowa ważki i tułów. Otwór gębowy jest w takiej chwili zawsze szeroko otwarty.
(foto Grzegorz Brynda)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
| |
|
|
|
Teraz trzeba poczekać niemal kwadrans, tułów wysuwa się coraz bardziej, gwałtownym ruchem opuszcza się w dół, powodując wyciągnięcie części odwłoka siłą grawitacji.
(foto Grzegorz Brynda)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
W ciągu następnego kwadransa ważka chwyta odnóżami wylinkę i wyciąga z niej resztę ciała. zdjęcie zostało nieco obrócone, aby ważka zmieściła się w kadrze, w rzeczywistości wisi ona ciągle pionowo w dół.
(foto Grzegorz Brynda)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
| |
|
|
|
Skrzydła powoli prostują się, choć ciągle są miękkie i lepkie. Owad pompuje do nich limfę — ten proces trwa dość długo.
(foto Grzegorz Brynda)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
1 maja 2011 r. nad leśnym torfowiskiem koło Gęsianki w powiecie Mińsk Mazowiecki. Teraz ważka jest już łatwiej rozpoznawalna.
(foto Ewa Miłaczewska)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
| |
|
|
|
Powoli zaczyna się wybarwiać, na skrzydłach pojawiają się charakterystyczne czarne plamki. Odwłok wydłuża się, smukleje, na jego końcu pojawia się czarne zabarwienie. Ciemnieją nogi. Z czoła powoli znika zielony kolor, charakterystyczny dla teneralnego imago.
(foto Ewa Miłaczewska)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
Rozkłada skrzydła, które są jeszcze przez pewien czas szkliste i bardzo delikatne. Do jej dziewiczego lotu musi minąć jeszcze trochę czasu, skrzydła muszą zesztywnieć i nabrać mocy.
Cały proces przeobrażenia może trwać nawet kilka godzin.
(foto Ewa Miłaczewska)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
| |
|
|
|
2 maja 2011 r. zdjęcie wykonane na ciepłym i suchym, piaszczystym skłonie w słonecznym
lesie sosnowym — tuż obok mokradeł i podmokłych łąk otaczajacych Jezioro
Rakutowskie — w województwie kujawsko pomorskim niedaleko Kowala.
(foto Arkadiusz Begier)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|
Ta sama samiczka, co obok, jedna z bardzo wielu obserwowanych tego dnia.
Często otrzymuję pytanie — z jakiej odległości najlepiej fotografować ważki? Właśnie z takiej — z użyciem funkcji makro.
(foto Arkadiusz Begier)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
|