Ważka płaskobrzucha
Libellula depressa


Rozmiary: Długość ciała Libellula depressa wynosi ok. 48 mm
Rozpiętość skrzydeł dochodzi do 80 mm
Czas występowania
imagines:
V-VII
Obszar występowania: Libellula depressa to gatunek występujący w całej Polsce

NA SKRÓTY
Występowanie
Biotop
Samiec
Samica
Larwa/wylinka
Galeria zdjęć

Zdjęcia: Leszek Bielecki
Jarosław Bury
Karol Frąckowiak
Elżbieta Kowalik-Szpiech
Andrzej Kucharski
Jakub Liberski
Karol Mackiewicz
Piotr Mikołajczuk
Ewa Miłaczewska
Paweł Niemiec
Krzysztof Pakuła
Krzysztof Przondziono
Jarosław Wenta
Antoni W. Wysowski
Tekst: Ewa Miłaczewska
© Ewa Miłaczewska

 

Występowanie
 
Występowanie Libellula depressa w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce

1 — obszar występowania

2 — punkty, w których wykonano zdjęcia:
LB — Leszek Bielecki — Brzeg Dolny, woj. dolnośląskie
JBu — Jarosław Bury — Markowa, woj. podkarpackie
EKS — Elżbieta Kowalik-Szpiech — Skarżysko-Kamienna
AK — Andrzej Kucharski — Uherce Mineralne, pow. Lesko
JL — Jakub Liberski — Górny Śląsk
KM — Karol Mackiewicz — okolice Sejn na Suwalszczyźnie
PM — Piotr Mikołajczuk — Międzyrzec Podlaski i okolice
EM — Ewa Miłaczewska — okolice Woli Polskiej, pow. Mińsk Mazowiecki
PN — Paweł Niemiec — Murcki, Katowice
KP — Krzysztof Pakuła — zachodni skraj Warszawy
KPrz — Krzysztof Przondziono — Katowice
JW — Jarosław Wenta — Zakopane i okolice
AWW — Antoni W. Wysowski — Rutka_Tartak pow. suwalski
 
 
Biotop
Libellula depressa występuje nad wodami stojącymi. Jest gatunkiem zasiedlającym najchętniej wody niezarośnięte, świeże zbiorniki antropogeniczne: żwirownie, glinianki, młode stawy, oczka wodne, czasem wręcz większe kałuże. Gdy zbiorniki te zarastają ważki przenoszą się gdzie indziej.
 
Wiele fotografii Libellula depressa zrobiłam nad naszym oczkiem wodnym w pierwszych trzech latach po jego wybudowaniu, później oczko nadmiernie zarosło, a ważki płaskobrzuche zanikły. Po renowacji oczka w 2008 roku pojawiły się już następnej wiosny i ten niewielki akwenik znowu stał się dla nich miejscem rozrodu.
Jarosław Wenta robił zdjęcia samicy Libellula depressa na torfowisku Baligówka, a Piotr Mikołajczuk nad międzyrzecką żwirownią, gdzie stale są części akwenów niezarośnięte, bo eksploatacja żwiru trwa.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
 
Samiec
 
Niespodzianka — nieco przedwcześnie (bo za oknem zimno), w warunkach domowej hodowli u Piotra Mikołajczuka, 9 maja 2010 r. nastąpiło przeobrażenie Libellula depressa. Widzimy tu teneralnego samca, co łatwo poznać po narządach analnych. Z wyjątkiem zielonej (na tym etapie rozwoju) twarzy, całe ciało ważki jest w różnych odcieniach żółci.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
11 maja 2016 r. w Uhercach Mineralnych w woj. podkarpackim. Przeobrażający się samiec już po rozprostowaniu skrzydeł. Twarz już nie jest zielona. Odwłok ciągle jeszcze wygięty.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
11 maja 2016 r. w Uhercach Mineralnych w woj. podkarpackim — pochmurny dzień. Tym razem zdjęcie przedstawia samicę, ale wstawiam je tu, aby pokazać zmiany, które zachodzą podczas procesu przeobrażenia. Na tym etapie samiec i samica różnią się przede wszystkim narządami płciowymi, koloryt jest ten sam. Samica rozłożyła szkliste jeszcze skrzydła, teraz zacznie nabierać barw.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Młody samiec Libellula depressa sfotografowany 5 czerwca 2010 r. na Podhalu. Jest ciągle żółty, podobny w ubarwieniu do samicy — co zobaczymy dalej. Narządy analne są charakterystyczne dla samców, w widoku z góry proste, równoległe i krótkie, jednak dłuższe niż u samic.
Na kolejnych zdjęciach będziemy mogli prześledzić proces zmian ubarwienia samca zachodzący z jego wiekiem.

(foto Jarosław Wenta)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Również młody samiec i też sfotografowany 5 czerwca 2010 r. ale na Górnym Śląsku.
Jest żółty, jednak inny od poprzednika. Z czasem pojawiły się na jego odwłoku bezbarwne woskowe kuleczki powodujące wrażenie niebieskiego nalotu (patrz Budowa ważki — zabarwienie), na tym zdjęciu widzimy wczesny etap takiej zmiany.

(foto Jakub Liberski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Samiec Libellula depressa sfotografowany przez Krzysztofa Pakułę 11 lipca 2010 r. w Klaudynie na zachodnim obrzeżu Warszawy i jednocześnie skraju Puszczy Kampinoskiej. Nie oznacza to oczywiście, że widoczne tu zmiany (w stosunku do pokazanych wcześniej zdjęć) zajęły aż miesiąc.
Odwłok pokrył się już niebieskim nalotem. Pierwszy i drugi jego segment jest jeszcze żółty, żółte są również górne powierzchnie tułowia.
Wszystkie cztery skrzydła mają dużych rozmiarów jasne membranule. Pterostigmy są czarne.

(foto Krzysztof Pakuła)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
W oczy rzuca się jaskrawoniebieski odwłok. Zakończony jest on małymi czarnymi narządami analnymi. Tułów Libellula depressa jest brązowy z jasnymi pasami na „plecach”. Na bokach odwłoka często widać, zwłaszcza u osobników młodych, szereg żółtych plamek. Z czasem i one pokrywają się nalotem woskowym.
Ważki te mimo swej niewielkiej długości 48 mm wydają się duże. Powoduje to masywny odwłok, proporcjonalnie szeroki tułów i duża głowa. Rozpiętość skrzydeł jest też spora, bo oczywiście powierzchnia skrzydeł musi być odpowiednia, aby unieść stosunkowo duży ciężar ważki. To najbardziej „atletycznie” zbudowana z naszych ważek.
Przylatujące nad wodę dojrzałe samce starają się zająć dobre miejsca do obserwowania terytorium. Najczęściej siadają nad wodą na wyniesionych roślinach, a nawet drzewach. Doskonale widzą stąd inne nadlatujące samce, na które reagują atakiem, lub nadlatujące samice, które natychmiast usiłują pochwycić.
Aby mieć taką ważkę cały dzień w dobrych warunkach zdjęciowych wystarczy dać jej dość wysoki patyczek wbity w ziemię nad stawkiem. Wystarczy przenosić go z miejsca na miejsce, gdy tylko słońce przestaje go dobrze oświetlać.


(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
9 czerwca 2007 r. w miejscowości Rutka-Tartak w pow. suwalskim. Z wiekiem samiec Libellula depressa ciemnieje, zanikają jasne pasy na tułowiu, kolor żółty zastąpiony zostaje brązem. Na odwłoku widzimy liczne zadrapania spowodowane odnóżami samic podczas godów.

(foto Antoni W. Wysowski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
W widoku z boku zaczyna być zrozumiała polska nazwa gatunkowa ważki — płaskobrzucha. W stosunku do szerokości odwłoka jego grubość jest naprawdę niewielka. Widzimy tu brązowe oczy i czoło na brązowej głowie oraz brązowy tułów z jasnymi pasami na stronie grzbietowej.

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Pod spodem drugiego segmentu odwłoka znajduje się charakterystyczny wtórny aparat kopulacyjny z dwoma kolcami.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
 
Samica
 
Piękna, złoto-żółta samica napotkana w Międzyrzecu Podlaskim. Ubarwiona tak jak młode samce, z wiekiem jednak nie nabiera niebieskiego koloru, bo wosk nie wydziela się na powierzchni jej odwłoka.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Tu wyżej pokazana samica z boku. Głowa, nogi i tułów tak samo zabarwione jak u samca. Żółty odwłok zakończony malutkimi, żółtymi narządami analnymi.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
I jeszcze samica L. depressa od spodu.

(foto Krzysztof Przondziono)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Wspaniałe zdjęcie Jarosława Wenty robione na torfowisku Baligówka na północ od Chochołowa. Bardzo wyraźnie widać jasne żyłki na tle ciemnych plam na skrzydłach, wszystkie pozostałe żyłki są czarne.

(foto Jarosław Wenta)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
To zdjęcie z 11 lipca 2006 roku. To stara samica, wyraźnie zbrązowiała i zszarzała. Kolory ważek zmieniają się przez całe ich życie. Tu nawet pasy występujące na wierzchniej stronie tułowia zupełnie zciemniały i prawie znikły. Nawet jasne żyłki na ciemnym tle plam na skrzydłach wtopiły się w tło.

(foto Ewa Miłaczewska)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Ta samica sfotografowana 23 czerwca 2011 r. w okolicach Skarżyska-Kamiennej wygląda na jeszcze starszą, wręcz zupełnie starą.

(foto Elżbieta Kowalik-Szpiech)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
29 lipca 2017 roku nad rowem melioracyjnym w Posejnach koło Sejn (UTM FE59). To również dość stara samica, ale jest to samica androchromatyczna — na jej odwłoku pojawił się niebieskawy puder — jak na odwłoku samca. Niżej zobaczymy jeszcze jedną taką samicę podczas składania jaj.

(foto Karol Mackiewicz)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Zdjęcie zrobione 14 maja 2009 r. nad rowami okalającymi hałdę węglową KWK Murcki. Porównanie teneralnego samca (na dole zdjęcia) z teneralną samicą, która już zdołała, posuwając się w górę źdźbła, oddalić się od wylinki. Mimo młodego wieku wyraźne są róźnice świadczące o płci ważki.

(foto Paweł Niemiec)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Zachowania rozrodcze
 
Ważkowate Libellulidae zrzucają jaja na wodę lub rośliny w niej zanurzone. Tu widzimy samicę ważki płaskobrzuchej Libellula depressa, która robi to sama, jednak samiec zwykle znajduje się gdzieś w pobliżu. Początkowo lata nad samicą, później siada na miejscu, z którego może ją dobrze widzieć. Po pewnym czasie samica siada na nadbrzeżnej roślinie i znowu zostaje pochwycona przez samca. Kopulacja powtarza się kilkakrotnie, odbywa się w powietrzu, i składanie jaj trwa dość długo.

(foto Ewa Miłaczewska)
 
Jeszcze jedna samica składająca jaja, sfotografowana przez Krzysztofa Pakułę 26 czerwca 2010 r.

(foto Krzysztof Pakuła)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Androchromatyczna, przypudrowana woskowym pudrem, jak samiec, samica składająca jaja, sfotografowana 28 lipca 2013 r., tym razem w Saksonii w Niemczech.

(foto Karol Frąckowiak)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Larwa/wylinka
 
4 maja 2010 r. dostałam od Piotra Mikołajczuka list: „W końcu złapałem larwę L. depressa :) W płytkim, nowopowstałym zbiorniczku na torfowisku niskim. Zabrałem ją stamtąd i w najbliższy pogodny dzień będę pstrykał zdjęcia.”
Zrobił tej larwie kilka zdjęć w takich warunkach oświetleniowych, na jakie pozwalało zachmurzone niebo.

Widzimy tu masywny, szeroki odwłok, dużą głowę larwy i malutkie oczka. Larwy L. depressa mają długość 22–25 mm.

(foto Piotr Mikołajczuk)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Wylinka Libellula depressa znaleziona 22 maja 2014 roku nad stawami rybnymi w Uhercach Mineralnych.
Cerci nie sięgają do połowy paraproktów. U Libellula quadrimaculata sięgają poza połowę paraproktów.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Kolce grzbietowe L. depressa występują na segmentach 3–8, rzadziej 3–7. Stoją dość płasko, ostatni leży i jest słabo wykształcony. Na tym zdjęciu widać kolce 5–8 segmentu, pozostałe zasłonięte są skrzydłami.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
W tym ujęciu również widać, jak płasko przy odwłoku znajdują się kolce grzbietowe. Widać tu też wszystkie kolce od segmentu trzeciego począwszy.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Głowa larwy jest duża, kanciasta z małymi oczkami, boczne krawędzie głowy lekko zbiegają się ku tyłowi.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
Krawędzie głaszczków wargowych ząbkowane. Ząbki niesymetryczne, między nimi głębokie wcięcia — natomiast u L. quadrimaculata i L. fulva ząbki są symetryczne, a między nimi występują płytkie karby.

(foto Andrzej Kucharski)

Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Galeria zdjęć
 
 
Samiec Libellula depressa z uszkodzonym podczas przeobrażenia skrzydłem. 6 czerwca 2010 r. Klaudyn, zachodnie obrzeże Warszawy
(foto Krzysztof Pakuła)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
Ten sam samiec, co obok. To jedno z najpiękniejszych zdjęć ważek, jakie widziałam.
(foto Krzysztof Pakuła)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
Samiec Libellula depressa. Czerwiec 2005 r. nad ogrodowym stawikiem w Markowej, woj. podkarpackie. Idealne zdjęcie poglądowe.
(foto Jarosław Bury)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
Terytorialny samiec Libellula depressa. Maj 2004 r. nad ogrodowym stawikiem w Brzegu Dolnym.
(foto Leszek Bielecki)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
11 lipca 2008 r. nad oczkiem wodnym. Wola Polska, pow. Mińsk Mazowiecki.
(foto Ewa Miłaczewska)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
Odpoczynek. 11 lipca 2006 r. Wola Polska, pow. Mińsk Mazowiecki.
(foto Ewa Miłaczewska)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 
 
14 maja 2009 r. nad rowami okalającymi hałdę węglową KWK Murcki. Samica obok wylinki.
(foto Paweł Niemiec)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
14 maja 2009 r. nad rowami okalającymi hałdę węglową KWK Murcki. Młoda samica przysiadła podczas dziewiczego lotu.
(foto Paweł Niemiec)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
 

Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI.

Porównanie ważek Libellula spotykanych w Polsce można obejrzeć na stronie: WAŻKA LIBELLULA.