|
Strona główna |
Ważki-menu | Słownik | Etapy życia | Drapieżnictwo | Historia | Biotopy | Literatura | Linki |
|
Od autorki |
Systematyka ważek |
Budowa ważki |
Zachowania rozrodcze |
Procesy życiowe |
Czas lotów |
Ważki dużych miast |
Wasze obserwacje |
Ważki w filatelistyce |
|
Żagnica torfowa
Aeshna juncea |
|
|
|||||||||||||||||||
| Występowanie | |
|
Występowanie Aeshna juncea w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce
1 — obszar umiarkowanego rozpowszechnienia 2 — obszar występowania lokalnego i rzadkiego 3 — punkty, w których wykonano zdjęcia:
PM — Piotr Mikołajczuk — Puchacze, gmina Międzyrzec Podlaski EM — Ewa Miłaczewska — Wola Polska i okolice, pow. Mińsk Mazowiecki JW — Jarosław Wenta — Zakopane i okolice MW — Michał Wolny — Równia pod Śnieżką w Karkonoskim Parku Narodowym |
| Biotop | |
| Aeshna juncea zasiedla szczególnie chętnie kwaśne wody torfowiskowe, ale zdarza się spotkać ją również nad innymi akwenami o różnym stopniu żyzności. Lubi brzegi zarośnięte roślinnością szuwarową. | |
|
Jarosław Wenta obserwował żagnice torfowe nad Toporowym Stawem Niżnim.
Wikipedia podaje: Toporowy Staw Niżni tatrzańskie jezioro położone na wysokości 1089 m n.p.m., na wale morenowym w zachodniej części Doliny Suchej Wody, blisko Drogi Oswalda Balzera, poniżej Toporowego Stawu Wyżniego. Powierzchnia stawu to 0,617 ha. Staw ma 185,5 m długości, 51,3 m szerokości, a głębokość 5,9 m. Jest najniżej położonym stawem w obrębie Tatr Polskich. Zarówno Toporowy Staw Niżni, jak i Wyżni, znajdują się na obszarze objętym ścisłą ochroną i nie prowadzi do nich żaden znakowany szlak turystyczny. (foto Jarosław Wenta) |
|
Część zdjęć zrobiona była na wysokim torfowisku Baligówka położonym na północ od Chochołowa.
(foto Jarosław Wenta) |
|
Piotr Mikołajczuk spotkał żagnice Aeshna juncea na leśnym bagnie położonym w pobliżu wsi Puchacze w gminie Międzyrzec Podlaski.
(foto Piotr Mikołajczuk) |
|
Leśne jeziorko otoczone torfowiskiem przejściowym niedaleko wsi Gęsianka w powiecie Mińsk Mazowiecki. To stanowisko, w którym występowanie i rozwój (wylinki) Aeshna juncea potwierdzone zostały dopiero w 2010 r. podczas poszukiwań biotopu, z którego „wyemigrowała” samica składająca jaja w moim oczku wodnym — patrz zdjęcia poniżej w zakładce „samica”. W tym miejscu w 2010 r. sfotografowałam samca złapanego podczas patrolu nad turzycami.
(foto Ewa Miłaczewska) |
|
Górskie torfowisko wysokie na Równi pod Śnieżką w Karkonoszach.
(foto Michał Wolny) |
| Samiec | |
|
Samiec Aeshna juncea w całej krasie — sfotografowany został 31 sierpnia 2007 roku nad Toporowym Stawem Niżnim. To jedna z największych naszych ważek, ma czarno niebieski odwłok, brązowy tułów z dwoma wąskimi, jasnymi pasami z boku i cienkimi żółto-niebieskimi paskami na wierzchniej stronie tułowia.
(foto Jarosław Wenta) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Na zbliżeniu widzimy, że przednia krawędź skrzydeł (1 — żyłka kostalna) jest jasna, Paski na wierzchu tułowia (2) nie są jednolitej barwy, ich barwa zmienia się od żółtego do niebieskiego. W zazaczonych numerem 3 obszarach kolor żółty, lub niebieski pojawia się tylko w części wewnętrznej. Nogi ważki są całkowicie czarne.
(foto Jarosław Wenta) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Na wierzchu segmentów 1 i 2 występują niebieskie plamki o charakterystycznym rysunku, nie ma natomiast plamki żółtej, trójkątnej, którą ma na przykład A. cyanea, A. mixta, A. affinis, czy A. isoceles. Jest tylko jasny, cienką linią zarysowany krzyż. Trójkąty analne mają tylko po dwie komórki. (foto Jarosław Wenta) |
|
Samiec Aeshna juncea w locie. Zdjęcie zostało zrobione 6 sierpnia 2010 r. nad Toporowym Stawem Niżnim.
(foto Jarosław Wenta) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Młody samiec Aeshna juncea, barwy jego są jeszcze jasne i czyste. Brązowy kolor na odwłoku upodabnia go do A. mixta, ale jasny pierwszy segment odwłoka już takiego przypuszczenia nie potwierdza. Przewężenie odwłoka w obrębie trzeciego segmentu jest u Aeshna juncea szczególnie wyraźne.
(foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Na ciemnobrązowych bokach tułowia samca Aeshna juncea widzimy dwa cienkie pasy o barwie cieniowanej od żółtego do niebieskiego. Czoło, nadustek, żuwaczki i wargi A. juncea są żółte. Opalizujące od niebieskiego do brązu oczy, mają charakterystyczny kształt, w „wycięciu” odsłaniający żółtą plamkę na skroni. Zdjęcie zostało wykonane 30 lipca 2010 r. (foto Ewa Miłaczewska) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Ten sam samiec, co powyżej, ma jasnożółte czoło z czarnym znakiem w kształcie litery „T”, wyraźna jest czarna linia między czołem a nadustkiem, oczy mienią się od niebieskiego do brązu.
(foto Ewa Miłaczewska) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Narządy analne z boku. Długość narządów dolnych wynosi niewiele więcej niż połowę długości narządów górnych.
(foto Ewa Miłaczewska) |
|
Narządy analne widziane od spodu. Są brązowe, górne w kształcie listków, bez haków. Na spodzie 8 segmentu odwłoka widzimy pierwotny aparat kopulacyjny, z którego samiec podginając odwłok przed kopulacją przenosi nasienie do wtórnego aparatu kopulacyjnego widocznego na zdjęciu poniżej.
(foto Ewa Miłaczewska) |
|
Wtórny aparat kopulacyjny Aeshna juncea. Po jego bokach widzimy niewielkie uszka (mniejsze niż np. u A. cyanea) wyposażone w czarne ząbki. Za te uszka samiec zakłada tylne nogi po pochwyceniu samicy, aby stworzyć z nich „prowadnice”, dla ułatwienia samicy zbliżenia odwłoka do kopulatora.
(foto Ewa Miłaczewska) |
| Samica | |
|
To zdjęcie przeobrażenia samicy Aeshna juncea, siedzącej na turzycach nad Toporowym Stawem Niżnim. Niewiele jest ważek, których samice mają, podobnie jak samce, przewężone odwłoki na segmencie 3. Można by sądzić, że jest to samiec, gdyby nie zaokręglony kształt tylnych skrzydeł i brak trójkąta analnego. Zdjęcie zostało zrobione 20 lipca 2007 r. (foto Jarosław Wenta) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. Cechy dojrzałych samic obejrzymy poniżej w dziale Zachowania rozrodcze. |
| Zachowania rozrodcze | |
|
23 sierpnia 2008 roku na Torfowisku Baligówka Jarosław Wenta fotografował samicę A.juncea podczas składania jaj. Widzimy, że jest ona ubarwiona podobnie jak samiec (androchromatyczna), jest niebieskooka, ale ma ciało w kolorach niebieskim i brązowym, a nie niebiesko-czarne jak samce.
(foto Jarosław Wenta) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Za oczami tej żagnicy, niezależnie od płci, występują żółte plamki. Na tym zdjęciu widać także wyraźnie, że jest to naprawdę samica, co można poznać po kształcie tylnego skrzydła.
(foto Jarosław Wenta) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
To zdjęcie, zrobione 13 sierpnia 2006 roku leżało u mnie do lutego 2010 roku w folderze Aeshna cyanea. Właśnie wtedy przypomniałam sobie, ża mam zdjęcie ważki ze złamanym skrzydłem potrzebne mi do zobrazowania chorób i kalectwa ważek przedstawionych na stronie Etapy życia. Jakież było moje zdumienie, gdy zauważyłam, że nie jest to wcale żagnica sina.
Bliższe oględziny prowadziły w trzech kierunkach, albo jest to A. mixta — o czym mogłyby świadczyć małe żółte plamki na wierzchu śródtułowia, albo A. juncea, u której plamki te są również mniejsze u samic niż u samców, ale chyba nie aż tak — u obu jednak gatunków zielony kolor samicy jest zupełnie nietypowy, byłaby to więc rzadsza, zielona forma. Aparat, którego używałam, nie ma najmniejszych tendencji do fałszowania kolorów. Silne przewężenie odwłoka na segmencie 3 też wyklucza A. mixta, ale dopuszcza możliwość, że jest to A. subarctica. (foto Ewa Miłaczewska) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Na powiększeniu widzimy jasny pierwszy segment odwłoka (A. mixta ma ciemny), brak żółtego trójkąta na wierzchu drugiego segmentu, jasne żyłki kostalne, kształt oka (choć nie widać na takim ujęciu żółtych plamek za oczami), oraz zaznaczone strzałkami (1) obszary na tułowiu, na których kolor żółty pojawia się tylko po wewnętrznej ich stronie. Tak właśnie te miejsca (1) rysowane są w książce Dijkstra K.-D., Lewington R., 2006 — „Field Guide the Dragonflies of Britain and Europe”. Wszystkie te cechy skłaniają mnie do twierdzenia, że jest to Aeshna juncea.
Aeshna juncea składa jaja najczęściej w mech torfowiec, w naszym oczku wodnym składała jaja w rozkładający się już liść grzybienia, choć mchy torfowce też tam są. Jest to sytuacja nietypowa. Najprawdopodobniej w okolicy, na istniejących tam torfowiskach, ważka ta ma silne stanowisko, skoro poza nie wychodzi. To stwierdzenie potwierdziło się w 2010 r., kiedy to na leśnym torfowisku położonym około 1,5 km od mojej działki znalezione zostały wylinki i imagines A. juncea. (foto Ewa Miłaczewska) |
| Larwa/wylinka | |
|
Na Równi pod Śnieżką 16 sierpnia 2011 r. przeobrażenie żagnicy torfowej Aeshna juncea.
(foto Michał Wolny) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Na Równi pod Śnieżką 16 sierpnia 2011 r. — kwadrans później. Teraz po kształcie skrzydeł możemy poznać, że to samica. Nawet u tak młodej ważki, na powiększeniu zdjęcia, widać charakterystyczną dla gatunku, żółtą plamkę za okiem.
(foto Michał Wolny) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Nad Toporowym Stawem 20 lipca 2007 r. przeobrażało się kilka żagnic torfowych, można było więc bez ryzyka pomyłki sfotografować również wylinkę tej ważki dającą pojęcie o wyglądzie larwy.
U Aeshna juncea stosunek cerci do paraproktów wynosi 0,5:1-0,55:1 (patrz piramida analna w: Budowa ważki). (foto Jarosław Wenta) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
30 lipca 2010 r. To wylinka znad leśnego pośredniego torfowiska koło wsi Gęsianka w powiecie Mińsk Mazowiecki.
(foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
I ta sama wylinka widziana z boku. Łatwo dostrzec, że jest to wylinka samicy (patrz Budowa ważki) ponieważ na spodzie 9 segmentu odwłoka widzimy pokładełko.
(foto Piotr Mikołajczuk) Kliknij w zdjęcie aby powiększyć. |
|
Z terminami użytymi w opisie można zapoznać się na stronie: SŁOWNIK lub BUDOWA WAŻKI.
Porównanie wszystkich Aeshna spotykanych w Polsce można obejrzeć na stronie: ŻAGNICA AESHNA. |