|
Występowanie
|
| |
|
Występowanie Aeshna cyanea w Polsce — szkic sporządzony na podstawie Atlasu rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce
1 — obszar występowania
2 — punkty, w których wykonano zdjęcia:
MK — Michał Kaczorowski — rz. Wisła w Warszawie — Zakole Wawerskie
PM — Piotr Mikołajczuk — Międzyrzec Podlaski i okolice
EM — Ewa Miłaczewska — okolice Woli Polskiej, pow. Mińsk Mazowiecki
JW — Jarosław Wenta — Zakopane i okolice
|
| |
| |
|
Biotop
|
|
Aeshna cyanea występująca pospolicie w całym kraju zasiedla zbiorniki wszelkiego typu. Nie ma większych wymagań, często składa jaja w malutkich oczkach śródpolnych, nawet wielkości kałuży oraz malutkich plastikowych, ogrodowych oczkach wodnych. Jaja wkłuwa w rośliny pływające, leżące na wodzie i szuwarowe oraz mchy torfowce.
|
| |
|
Samiec Aeshna cyanea latający w patrolu nad naszym ogrodowym oczkiem wodnym. Samice składają tu jaja każdego roku i każdego lata przeobraża się tu ponad trzydzieści A. cyanea — to niemal 3 osobniki na metr kwadratowy akwenu.
Nie przedstawiam tu innego przykładu biotopu, bo w przypadku tej żagnicy może to być niemal każdy zbiornik.
(foto Ewa Miłaczewska)
|
| |
| |
|
Samiec
|
| |
|
To właśnie taki przeobrażający się samiec znad naszego oczka wodnego.
(foto Ewa Miłaczewska)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
W pierwszym roku obserwowania ważek samce A. cyanea widywałam niemal wyłącznie w locie. Polowały w ogrodzie i patrolowały nasz malutki, sztuczny akwenik. Nasze kilkunastometrowe oczko wodne ma rozmiar „na jednego samca”, gdy tylko pojawia się drugi trwają zaciekłe walki.
(foto Ewa Miłaczewska)
|
| |
|
Dopiero w chłodniejsze dni września udało mi się zrobić zdjęcie siedzącej ważce. Widzimy, że samiec ma zielony tułów i odwłok w niebiesko-zielono-czarne wzorki. Oczy samca są niebieskie, czoło żółte, żyłki skrzydeł czarne, nogi również czarne.
(foto Ewa Miłaczewska)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Na czole ważki występuje czarny znak w kształcie litery „T”. Oczy są niebieskie — opalizujące. Na wierzchniej stronie tułowia występują szerokie, owalne plamy w kolorze żółtym lub zielonym, są one obecne u obu płci. Żyłki skrzydeł z wyjątkiem jasnej żyłki kostalnej są czarne. Trójkąty analne składają się z trzech szerokich komórek, trójkąty środkowe przednich i tylnych skrzydeł mają po 5 komórek. Pterostigmy krótkie, czarne.
Na drugim segmencie odwłoka występuje żółty trójkąt.
(foto Ewa Miłaczewska)
|
| |
|
Narządy analne samców są bardzo charakterystyczne, zewnętrzne długie, hakowato wygięte w dół, wewnętrzne o połowę krótsze. Są one ciemne, czarne i brązowe.
(foto Ewa Miłaczewska)
|
| |
|
Te same narządy analne widziane od spodu. Między 8 i 9 segmentem odwłoka widzimy pierwotny aparat kopulacyjny.
(foto Ewa Miłaczewska)
|
| |
|
Tak natomiast wygląda wtórny aparat kopulacyjny A. cyanea ze znajdującymi się po jego bokach niebieskimi, chitynowymi, wyposażonymi po wewnętrznej stronie w czarne ząbki „uszkami”, które mają interesujące przeznaczenie. Samce po pochwyceniu samicy zakładają tylne nogi za „uszka” robiąc z tych nóg rodzaj prowadnic, po których odwłok samicy trafia bezbłędnie na wtórny aparat kopulacyjny. Ząbki występujące na uszkach zwiększają tarcie i przytrzymują nogi samców.
(foto Ewa Miłaczewska)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Na zdjęciu zrobionym przez Jarosława Wentę w okolicach Zakopanego widzimy, jak rozkładają się kolory na ciele tej ważki. Tułów jest zielono-czarny. Wierzch odwłoka ma takie same barwy w obrębie segmentów 1-7. Segmenty 8, 9 i 10 mają z wierzchu jaskrawoniebieskie plamy. Plamki na bokach odwłoka na całej jego długości są niebieskie.
(foto Jarosław Wenta)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
To jeszcze jedno zdjęcie dojrzałego samca z Podhala. Wydaje się, że ma on skrzydła nieco, jednolicie zażółcone.
(foto Jarosław Wenta)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Na tym zdjęciu głowy samca A. cyanea widzimy żółte czoło z czarnym znakiem, oddzielony od niego wyrażnym czarnym szwem nadustek, białą górną wargę i nieco ciemniejsze żuwaczki.
(foto Jarosław Wenta)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
| |
|
Samica
|
| |
|
To pierwsza sfotografowana przeze mnie żagnica. Zdjęcie to zrobiłam 7 lipca 2002 roku. Jest to samica A. cyanea podczas lotu dziewiczego. Jest jeszcze bardzo słabo wybarwiona i bardzo jeszcze mało mobilna. Musiałam ją nieźle stresować robiąc jej kilkadziesiąt zdjęć i obkładając przymiarami dla pokazania jej rozmiarów. Zastanawiające jest to, że jest ona lekko niebieska.
(foto Ewa Miłaczewska)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Tę przepiękną żółtozielono-brązową dojrzałą samicę sfotografował Piotr Mikołajczuk w okolicach Międzyrzeca Podlaskiego. Ona też podobnie, jak samiec z Podhala, ma zażółcone skrzydła.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
U tej samicy odebranej mojej kotce w naszym ogrodzie (Wola Polska pow. Mińsk Maz.) warto zauważyć brązowe odnóża, charakterystyczne dla samic tego gatunku. Warto też zapamiętać rysunek na bokach tułowia, jest on jednakowy u obu płci.
Zabawne jest to, że Dijkstra w swej książce „Field Guide to the Dragonfields of Britain and Europe” opisuje, że ważki te często chwytane są przez koty. Mnie zdarzyło się kilkakrotnie odebrać mojej kotce żagnicę siną, przeważnie były to samice, złowione zapewne podczas składania jaj.
(foto Ewa Miłaczewska)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
A jeśli już się ważkę złapie, zawsze warto spróbować zrobić zdjęcia jakiś szczegółów anatomicznych. Tu narządy analne i rozrodcze samicy. Widzimy, że pokładełko, osłonięte ciemnymi walwami, nie wystaje poza segment 10 odwłoka.
(foto Ewa Miłaczewska)
|
| |
| |
|
Zachowania rozrodcze
|
| |
|
Zwykle pary łączące się nad wodą wznoszą się wysoko i fruną kopulować wśród drzew. Nigdy nie udało mi się zauważyć, gdzie siadają i podejść ich. Udało się to Piotrowi.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Zdołał nawet zrobić takie zdjęcie z zupełnie bliska i pokazać na nim jak łączą się narządy samicy z wtórnym aparatem kopulacyjnym samca.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Ważki były przez ponad kwadrans połączone, po czym najpierw wyprostowały się, a następnie samiec puścił samicę.
(foto Piotr Mikołajczuk)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
Samice natychmiast po kopulacji udają się samotnie nad wodę i tu wkłuwają jaja w rośliny szuwarowe (pałki, trzciny, jeżogłówki) lub liście roślin pływających (grążeli, grzybieni). W tym czasie samce starają się o nowe podboje.
(foto Ewa Miłaczewska)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
|
U mnie w oczku wodnym samice A. cyanea składają najczęściej jaja w mech rosnący nad brzegiem, pomiędzy kamieniami. Lubią przy tym zmieniać miejsca i nigdy nie składają wszystkich jaj w jednym.
(foto Ewa Miłaczewska)
Kliknij w zdjęcie aby powiększyć.
|
| |
| |
|
Larwa/wylinka
|
| |
|
Podczas okresu larwalnego ważki linieją do ok. 10 razy. Na zdjęciu obok widzimy linienie larwy żagnicy sinej Aeshna cyanea. Zdjęcie zrobione zostało 23 maja 2009 roku tuż przed godziną 10 rano. To zapewne ostatnia wylinka pod wodą, następna to już będzie przeobrażenie. Tymczasem larwa jest miękka i delikatna. Porusza się bardzo powoli i jest łakomym kąskiem dla wszelkich drapieżników podwodnych.
(foto Ewa Miłaczewska)
|
| |
|
Pod koniec wiosny i wczesnym latem larwy zaczynają wynurzać się z wody, jakby badały, czy nadeszły już sprzyjające warunki. Tymczasem jest to powolne przystosowywanie się do oddychania powietrzem atmosferycznym poprzez przetchlinki tułowia.
(foto Ewa Miłaczewska)
|
| |
|
To już wylinka exuvia larwy żagnicy sinej Aeshna cyanea, zawieszona jest na liściu jeżogłówki na wysokości około 40 cm nad powierzchnią wody. Tu nastąpiło przeobrażenie.
(foto Ewa Miłaczewska)
|
| |
|
Płeć ważki u wielu gatunków możemy łatwo określić już na etapie larwalnym. Na zdjęciu, na górze widzimy samicę Aeshna cyanea na przedostatnim segmencie odwłoka po stronie brzusznej wyraźnie widać wypukły zarys pokładełka. Na wylince larwy samca segment jest od spodu niemal zupełnie gładki.
(foto Ewa Miłaczewska)
|
| |
